Đọc một bảng chi phí định cư: phí chính phủ, thẩm định, luật sư và phí dịch vụ

Anh Minh nhận hai bảng báo giá cho cùng một chương trình quốc tịch Grenada, chênh nhau gần ba mươi nghìn đô la. Bảng rẻ hơn ghi "trọn gói", bảng đắt hơn kê mười hai dòng. Sau một buổi ngồi đối chiếu, hoá ra bảng "trọn gói" chưa có phí thẩm định cho con trai đã đủ 18 tuổi, chưa có phí cấp hộ chiếu, và tính khoản quyên góp theo mức cho hai người dù gia đình có bốn người. Chuyện này rất thường gặp. Một bảng chi phí định cư luôn trộn bốn loại tiền khác nhau, và chỉ khi tách được chúng ra thì mới so sánh được.

Lớp thứ nhất: khoản đầu tư hoặc quyên góp

Đây là con số in to nhất trên tờ quảng cáo và cũng là dòng dễ hiểu nhầm nhất. Với các chương trình quốc tịch Caribe như Grenada, St Kitts và Nevis, Dominica, khoản quyên góp vào quỹ nhà nước thay đổi theo số người trong hồ sơ: người chính một mức, thêm vợ hoặc chồng một mức, thêm mỗi con lại thêm một khoản. Một báo giá ghi một con số duy nhất mà không nói rõ cấu trúc gia đình là báo giá chưa dùng được.

Với nhánh bất động sản, con số này là giá mua căn nhà trong dự án được chính phủ duyệt — và đi kèm thuế chuyển nhượng, phí công chứng, phí đăng ký mà bảng báo giá hay để ở dòng "chi phí khác". Với EB-5, khoản vốn 800.000 USD ở vùng việc làm mục tiêu hoặc 1.050.000 USD ở vùng thường là phần phải nằm trong dự án; phí hành chính mà trung tâm vùng thu thêm là một dòng riêng, không được tính vào vốn.

Lớp thứ hai: phí chính phủ

Phí chính phủ là tiền trả cho chính cơ quan xét hồ sơ: phí nộp đơn, phí xử lý, phí cấp giấy chứng nhận quốc tịch, phí cấp hộ chiếu, phí cấp thẻ cư trú. Ở Mỹ, đó là phí nộp đơn I-526E và các đơn tiếp theo cho Sở Di trú và Nhập tịch Mỹ (USCIS), cộng phí thị thực tại lãnh sự. Ở Hy Lạp, đó là phí cấp thẻ cư trú cho nhà đầu tư và cho từng người thân. Các mức này được đăng công khai trên trang của cơ quan nhà nước và đổi theo từng đợt điều chỉnh, nên con số trong báo giá cần ghi rõ nó lấy theo văn bản nào, ngày nào.

Câu hỏi đáng hỏi: khoản này chuyển thẳng vào tài khoản của cơ quan nhà nước hay qua tài khoản của đơn vị dịch vụ? Ở các chương trình Caribe, hồ sơ phải nộp qua đại lý được chính phủ cấp phép, và các khoản phí nhà nước có tài khoản nhận riêng. Gia đình có quyền xin bản sao chứng từ nộp tiền.

Lớp thứ ba: phí thẩm định lý lịch

Đây là khoản trả cho việc kiểm tra quá khứ của từng người trong hồ sơ: lý lịch tư pháp, nguồn tiền, quan hệ chính trị, danh sách trừng phạt. Đơn vị xét quốc tịch như IMA Grenada (Cơ quan Di trú Đầu tư) hay đơn vị tương ứng ở St Kitts thuê công ty điều tra quốc tế làm việc này. Phí thường cao nhất cho người đứng đơn chính, thấp hơn cho người phụ thuộc, và nhiều nước tính riêng cho con từ 16 hoặc 18 tuổi trở lên.

Điều ít người nói: phí thẩm định không phụ thuộc vào kết quả. Hồ sơ bị từ chối, khoản này vẫn mất, vì việc điều tra đã làm xong. Vì vậy gia đình có điểm vướng trong lý lịch nên tự rà trước khi nộp, thay vì để đợt thẩm định chính thức phát hiện.

Lớp thứ tư: luật sư và phí dịch vụ

Phí luật sư hoặc phí đại lý là tiền công soạn hồ sơ, đại diện làm việc với cơ quan nhà nước và giải trình khi bị hỏi thêm. Phí dịch vụ ở Việt Nam thường gồm thêm tư vấn, dịch thuật, hợp pháp hoá lãnh sự, đặt lịch khám sức khoẻ, sắp xếp chuyến đi phỏng vấn. Hai khoản này là chỗ chênh lệch lớn nhất giữa các báo giá — và cũng là chỗ duy nhất trong bảng có thể thương lượng.

Đọc kỹ ba điều khoản: phí dịch vụ chia làm mấy đợt; đợt nào hoàn, đợt nào không nếu bị từ chối; và có tính thêm khi cơ quan xét yêu cầu bổ sung giấy tờ hay không. Một hợp đồng thu 100% phí dịch vụ ngay khi ký là dấu hiệu cần cân nhắc.

Những dòng thường vắng mặt

• Người phụ thuộc phát sinh: con tròn 18 tuổi trong lúc chờ, cha mẹ muốn đi theo — mỗi người kéo theo phí chính phủ và phí thẩm định riêng.
• Phỏng vấn: thoả thuận chung năm 2024 của năm nước Caribe đưa phỏng vấn người nộp đơn vào quy trình; nếu phải đi xa để phỏng vấn, chi phí đi lại do gia đình tự trả.
• Chi phí ngân hàng: phí chuyển tiền quốc tế, phí ngân hàng trung gian, và chênh lệch tỷ giá khi đổi từ đồng Việt Nam sang đô la hoặc euro. Với khoản vài trăm nghìn đô, chênh lệch tỷ giá vài phần nghìn đã là một con số đáng kể.
• Giấy tờ ở Việt Nam: phiếu lý lịch tư pháp, trích lục hộ tịch, dịch thuật công chứng, hợp pháp hoá — lẻ tẻ nhưng nhân với bốn, năm người.

Cách so hai báo giá cho công bằng

Lấy một tờ giấy, kẻ bốn cột theo bốn lớp trên, và điền từng báo giá vào cho cùng một cấu trúc gia đình — ví dụ vợ chồng anh Minh, một con 19 tuổi, một con 12 tuổi. Cột thứ năm ghi khoản nào hoàn được nếu bị từ chối. Chỉ cần làm vậy, chênh lệch "ba mươi nghìn" của anh Minh hoá ra không đến từ phí dịch vụ, mà từ những dòng bị bỏ quên trong bảng rẻ hơn.

Trên danh sách chương trình, mỗi chương trình đều có mức vốn tối thiểu và ghi chú về các khoản đi kèm; ví dụ trang quốc tịch Grenada. Cố vấn tại AIDinhCu.com dùng mức ngân sách gia đình nhập vào để lọc chương trình, nên hãy nhập ngân sách đã gồm cả phí, không chỉ phần vốn. Các mức phí nhà nước đổi thường xuyên; con số cuối cùng phải lấy từ trang chính thức của cơ quan xét hồ sơ tại thời điểm nộp.