Chị Lan đứng giữa hai lựa chọn cho cùng một hộ chiếu Caribe: quyên góp vào quỹ nhà nước, hoặc mua một phần căn hộ khách sạn với số tiền gần gấp đôi. Người tư vấn nói đường thứ hai "đằng nào cũng lấy lại được tiền". Câu đó đúng một nửa. Tiền mua nhà có thể lấy lại, nhưng không phải toàn bộ, không phải sớm, và không chắc chắn. Muốn chọn đúng, gia đình cần biết "giá thật" của từng đường — phần thật sự mất đi sau khi mọi thứ kết thúc.
- Quyên góp: nộp một lần cho quỹ nhà nước, không hoàn, không phải quản lý gì thêm.
- Đầu tư thu hồi được: bất động sản, quỹ đầu tư, vốn EB-5 — có thể lấy lại, nhưng bị khoá nhiều năm và chịu rủi ro thật.
- Năm nước Caribe đã thống nhất từ năm 2024 một mức sàn chung 200.000 USD cho khoản đóng góp; từng nước có thể đặt cao hơn.
- Vốn EB-5 theo luật phải "chịu rủi ro"; không có cam kết hoàn vốn nào hợp pháp mà chắc chắn.
Công thức giá thật
Với khoản quyên góp, giá thật gần như bằng chính khoản đó cộng phí. Với khoản đầu tư, giá thật gồm bốn phần: phí giao dịch khi mua (thuế, phí đăng ký, phí luật sư), phí giữ tài sản trong thời gian bắt buộc nắm giữ, chi phí cơ hội của số tiền bị khoá, và phần chênh lệch giữa giá mua và giá bán lại được. Cộng bốn phần này, khoản đầu tư "lấy lại được" nhiều khi tốn không ít hơn khoản quyên góp — có khi còn hơn.
Chi phí cơ hội là phần hay bị bỏ qua nhất. Lấy một giả định để minh hoạ: nếu số tiền đó ở lại Việt Nam sinh lời 5% một năm, thì 400.000 USD bị khoá năm năm đã bỏ lỡ khoảng một trăm nghìn đô la, chưa tính lãi kép. Con số 5% chỉ là giả định; mỗi gia đình có mức sinh lời khác nhau, và chính mức đó quyết định đường nào rẻ hơn.
Caribe: quỹ quyên góp và bất động sản được duyệt
Ở Grenada, St Kitts và Nevis, Antigua và Barbuda, Dominica, Saint Lucia, nhánh quyên góp là nhánh đơn giản nhất. Nhánh bất động sản đòi mua trong dự án được chính phủ duyệt, giữ đủ thời gian quy định, rồi mới được bán.
Điểm cần hiểu: giá căn hộ trong dự án được duyệt thường được định cho người mua lấy quốc tịch, không phải cho thị trường tự do. Khi bán lại, người mua tiếp theo có khi không dùng được căn đó để xin quốc tịch, nên phải bán theo giá thị trường địa phương. Lời hứa "lợi tức hằng năm" thường do chính chủ đầu tư đưa ra, phụ thuộc vào việc khách sạn có khách. Bởi vậy, với chị Lan, câu hỏi đúng không phải "có lấy lại được không" mà là "lấy lại được bao nhiêu phần trăm, sau bao năm, và ai mua".
Châu Âu: quỹ đầu tư và nhà ở
Từ khi Bồ Đào Nha bỏ nhánh bất động sản năm 2023, đường chính của thị thực vàng nước này là góp vào quỹ đầu tư được cơ quan quản lý chứng khoán cấp phép. Quỹ có vòng đời, phí quản lý hằng năm, và quy định thời điểm rút vốn; giá trị khi rút phụ thuộc vào kết quả đầu tư. Đây là khoản thu hồi được về nguyên tắc, nhưng giống mọi khoản đầu tư khác: có thể lời, có thể lỗ.
Ở Hy Lạp, nhà mua để lấy thị thực vàng là tài sản thật, bán lại được trên thị trường mở, và giá phụ thuộc vào khu vực. Từ khi luật năm 2024 nâng mức vốn ở Athens, Thessaloniki và các đảo đông dân, đồng thời cấm cho thuê ngắn ngày với nhà theo diện này, kỳ vọng "mua để cho khách du lịch thuê bù chi phí" không còn đúng như trước.
Mỹ: vốn EB-5 và câu chuyện hoàn vốn
EB-5 không có nhánh quyên góp. Toàn bộ 800.000 USD hoặc 1.050.000 USD phải nằm trong dự án và chịu rủi ro. Phần lớn dự án trung tâm vùng có kế hoạch trả lại vốn sau khi nhà đầu tư gỡ điều kiện thẻ xanh, với lãi suất danh nghĩa rất thấp. Thực tế hoàn vốn phụ thuộc vào việc dự án có trả được khoản vay hay không, và đã có những dự án hoàn chậm nhiều năm hoặc không hoàn đủ.
Vì vậy, với EB-5, "giá thật" gồm phí hành chính dự án, phí luật sư, phí nộp đơn của USCIS, chi phí cơ hội của gần một triệu đô la trong nhiều năm, cộng xác suất dự án không trả đủ. Đổi lại là thẻ xanh — thứ mà không khoản quyên góp Caribe nào mua được.
Đường nào hợp với gia đình nào
- Quyên góp hợp với gia đình muốn xong việc, không muốn quản lý tài sản ở một nơi xa, và chấp nhận khoản chi đó như cái giá của một quyền dự phòng.
- Bất động sản Caribe hợp khi gia đình thật sự muốn có chỗ nghỉ ở đảo, hoặc đã đọc kỹ lịch sử bán lại của chính dự án đó.
- Quỹ đầu tư châu Âu hợp với người đã quen đầu tư tài chính, hiểu phí và vòng đời quỹ.
- EB-5 hợp khi mục tiêu là thẻ xanh, và gia đình chịu được việc khoá một khoản vốn lớn với kết quả không chắc.
Trước khi chọn, hãy ghi giá thật của từng đường vào cùng một bảng, cùng số năm. Cố vấn tại AIDinhCu.com cho phép đặt ngân sách và mục tiêu, rồi hiện các chương trình phù hợp kèm lý do theo bộ luật chấm điểm. Mức đóng góp và thời gian nắm giữ của từng nước có thể đổi; hãy đối chiếu với quy định chính thức trước khi ký.
Quyên góp có được tính là đầu tư để khấu trừ thuế không?
Thường là không. Đây là khoản đóng góp cho quỹ nhà nước để đổi lấy quốc tịch, không phải tài sản; việc nó có được xử lý gì về thuế ở nước nơi gia đình cư trú thuế là câu hỏi cho chuyên gia thuế của nước đó.
Bán nhà Caribe sau thời hạn nắm giữ có mất quốc tịch không?
Bán sau khi đã đủ thời hạn quy định thì không ảnh hưởng tới quốc tịch đã cấp. Bán trước thời hạn mới là vi phạm điều kiện của chương trình.
Vốn EB-5 có được bảo đảm hoàn lại bằng hợp đồng không?
Không. Luật Mỹ yêu cầu vốn phải chịu rủi ro; một cam kết hoàn vốn chắc chắn có thể làm hồ sơ bị coi là không đạt. Dự án chỉ có kế hoạch hoàn vốn, không có bảo đảm.
Nên tính chi phí cơ hội theo lãi suất nào?
Theo mức sinh lời thực tế mà chính gia đình có được nếu giữ số tiền đó ở Việt Nam — tiết kiệm, kinh doanh hay đầu tư khác. Con số khác nhau với từng nhà, nên không có một tỷ lệ chung.
