Ông Tâm có xưởng gỗ ở Bình Dương, ngân sách định cư thiếu chừng một phần tư so với mức EB-5. Ý nghĩ đầu tiên: thế chấp nhà xưởng vay ngân hàng phần còn lại, vài năm sau dự án hoàn vốn thì trả nợ. Về mặt di trú, đường này có thể được chấp nhận. Về mặt tài chính, đó là một quyết định khác hẳn việc đầu tư bằng tiền nhàn rỗi: ông Tâm sẽ trả lãi đều đặn cho một khoản vốn không sinh lãi, trong nhiều năm, và chịu rủi ro dự án không hoàn vốn đúng hẹn.
- EB-5 chấp nhận vốn vay khi chứng minh được khoản vay là thật và tài sản bảo đảm là của nhà đầu tư, có nguồn gốc hợp pháp.
- Khoản vay được bảo đảm bằng chính tài sản của dự án EB-5 không được tính là vốn của nhà đầu tư.
- Các chương trình Caribe và châu Âu xét nguồn tiền như nhau với tiền vay: phải có hợp đồng, sao kê và khả năng trả nợ.
- Ở Việt Nam, vay ngân hàng phải đúng mục đích ghi trong hợp đồng tín dụng; tài sản chung vợ chồng thế chấp cần đủ chữ ký của cả hai.
Chương trình nào nhận tiền vay
Không có quy tắc chung "cấm vay". Điều cơ quan di trú quan tâm là tiền đến từ đâu và có hợp pháp không. Một khoản vay ngân hàng có hợp đồng, có tài sản thế chấp rõ nguồn gốc, có sao kê giải ngân, là một nguồn tiền giải trình được. Một khoản "mượn" bạn bè không giấy tờ thì không.
Với EB-5, quy định của USCIS định nghĩa vốn gồm cả khoản nợ được bảo đảm bằng tài sản của nhà đầu tư, với điều kiện nhà đầu tư chịu trách nhiệm cá nhân về khoản nợ và tài sản bảo đảm không phải của doanh nghiệp nhận vốn. Hồ sơ phải chứng minh nguồn gốc hợp pháp của chính tài sản thế chấp — trong trường hợp ông Tâm là nhà xưởng: mua bằng tiền gì, sổ đứng tên ai, đã nộp thuế ra sao.
Với các chương trình quốc tịch Caribe như Grenada hay St Kitts và Nevis, và thị thực vàng như Hy Lạp, đơn vị thẩm định cũng xét khoản vay như một nguồn tiền: ai cho vay, điều kiện vay, và người vay lấy gì để trả. Một khoản vay lớn so với thu nhập là câu hỏi mà người thẩm định sẽ đặt ra.
Rủi ro thứ nhất: trả lãi cho vốn không sinh lãi
Vốn EB-5 nằm trong dự án nhiều năm với lợi suất danh nghĩa rất thấp. Khoản quyên góp Caribe không sinh lãi. Nhà định cư ở Hy Lạp không được cho thuê ngắn ngày. Trong khi đó, khoản vay ở Việt Nam đòi lãi đều mỗi tháng. Trước khi vay, hãy tính tổng lãi phải trả cho tới ngày dự kiến thu hồi vốn — và cộng thêm vài năm, vì lịch hoàn vốn EB-5 thường trễ hơn kế hoạch.
Rủi ro thứ hai: tỷ giá
Vay bằng đồng Việt Nam để đầu tư bằng đô la Mỹ hay euro tạo ra một vị thế tỷ giá. Nếu đồng Việt Nam tăng giá so với đồng đã đầu tư, khi thu hồi vốn đổi về, gia đình nhận được ít hơn số đã vay. Chiều ngược lại có lợi, nhưng không ai đoán chắc được tỷ giá năm, bảy năm sau. Kế hoạch trả nợ không nên dựa vào giả định tỷ giá có lợi.
Rủi ro thứ ba: mục đích vay và quy định ở Việt Nam
Khoản vay ở ngân hàng Việt Nam được giải ngân theo mục đích ghi trong hợp đồng tín dụng — bổ sung vốn kinh doanh, mua nhà, tiêu dùng. Vay với mục đích này rồi dùng tiền chuyển ra nước ngoài cho đầu tư định cư là sử dụng vốn sai mục đích, có thể khiến ngân hàng thu hồi nợ trước hạn. Thêm nữa, việc chuyển khoản tiền đó ra nước ngoài vẫn phải theo quy định ngoại hối như mọi khoản tiền khác. Hồ sơ di trú phía nước ngoài cũng sẽ đọc hợp đồng tín dụng — nếu mục đích ghi trên đó không khớp với việc dùng tiền, đó là mâu thuẫn trong chính hồ sơ.
Nếu tài sản thế chấp là tài sản chung của vợ chồng theo Luật Hôn nhân và gia đình, việc thế chấp cần sự đồng ý bằng văn bản của cả hai. Với hồ sơ di trú, chữ ký của người phối ngẫu cũng là bằng chứng rằng khoản tiền không bị tranh chấp.
Rủi ro thứ tư: khi hồ sơ trục trặc
Hồ sơ có thể bị hỏi thêm, chậm, hoặc bị từ chối. Với EB-5, hồ sơ bị từ chối không có nghĩa là vốn tự động quay về; việc rút vốn tuỳ điều khoản của dự án. Trong lúc đó, khoản vay vẫn phải trả. Với chương trình Caribe, khoản quyên góp chỉ nộp sau khi được chấp thuận về nguyên tắc, nên rủi ro thấp hơn — nếu gia đình chưa giải ngân khoản vay trước thời điểm đó.
Còn một rủi ro ít ai nói: khi vốn là tiền vay, gia đình dễ bị thúc vào quyết định vội. Lãi chạy mỗi tháng tạo áp lực "nộp cho nhanh", và chính áp lực đó khiến người ta bỏ qua bước thẩm định dự án.
Khi nào vay có lý
- Phần vay nhỏ so với tổng tài sản, và gia đình trả được lãi bằng dòng tiền đều đặn, không phụ thuộc vào việc dự án hoàn vốn.
- Tài sản thế chấp có giấy tờ sạch, nguồn gốc rõ, đứng tên người đứng đơn hoặc có đồng ý của người đồng sở hữu.
- Mục đích vay ghi trong hợp đồng tín dụng đúng với việc dùng tiền.
- Gia đình đã tính kịch bản dự án hoàn vốn trễ vài năm mà vẫn chịu được.
Nếu cả bốn điều chưa đủ, có thể ngân sách đang chỉ ra một chương trình khác. Cố vấn tại AIDinhCu.com cho phép nhập đúng phần tiền sẵn có để xem các lựa chọn vừa sức, và trang EB-5 vùng ưu tiên ghi rõ mức vốn. Trước khi vay, hãy hỏi luật sư di trú về cách chương trình xét tiền vay và hỏi ngân hàng về mục đích vay được chấp nhận.
Vay người thân không lãi có được tính là nguồn tiền không?
Có thể, nếu có hợp đồng vay, chứng từ chuyển tiền qua ngân hàng, và hồ sơ chứng minh nguồn tiền hợp pháp của người cho vay. Không có giấy tờ thì gần như không giải trình được.
Dự án EB-5 cho vay lại để đủ vốn có được không?
Không. Khoản vay được bảo đảm bằng tài sản của chính doanh nghiệp nhận vốn không được tính là vốn của nhà đầu tư.
Thế chấp nhà đứng tên cha mẹ để vay có được không?
Khi đó tài sản bảo đảm không phải của người đứng đơn, và phần vốn thường được xét như tiền tặng cho từ cha mẹ, kèm hồ sơ nguồn gốc tài sản của cha mẹ. Cách xử lý tuỳ chương trình.
Có nên vay bằng ngoại tệ để tránh rủi ro tỷ giá?
Cho vay ngoại tệ ở Việt Nam bị giới hạn theo mục đích, và vay ngoại tệ không xoá rủi ro nếu nguồn trả nợ của gia đình là đồng Việt Nam. Cần hỏi ngân hàng về điều kiện cụ thể.
