Gia đình anh Hùng tính rất kỹ khoản mua nhà ở Hy Lạp, nhưng tới năm thứ hai mới ngồi cộng những thứ phải trả đều đặn. Thuế nhà hằng năm, phí quản lý toà nhà, bảo hiểm y tế cho bốn người, kế toán khai thuế địa phương, tiền điện nước cho căn nhà để trống phần lớn năm, và vé máy bay mỗi khi phải sang làm thủ tục. Không khoản nào lớn, nhưng chúng lặp lại mỗi năm — và nhân với năm, mười năm thì thành con số phải đặt vào kế hoạch từ đầu.
- Thẻ thị thực vàng Hy Lạp có thời hạn năm năm và gia hạn được nếu vẫn giữ khoản đầu tư.
- Bồ Đào Nha yêu cầu người giữ thẻ thị thực vàng có mặt bình quân tối thiểu bảy ngày mỗi năm.
- Thẻ cư trú châu Âu gần như luôn đòi bảo hiểm y tế còn hiệu lực khi xin và khi gia hạn.
- Thẻ xanh Mỹ kéo theo nghĩa vụ khai thuế thu nhập toàn cầu với cơ quan thuế liên bang IRS.
Gia hạn: thẻ nào cũng có ngày hết hạn
Thẻ cư trú theo diện đầu tư được cấp có thời hạn và phải gia hạn. Mỗi lần gia hạn có phí cho từng người, có hồ sơ chứng minh vẫn giữ khoản đầu tư, và thường có bước lấy sinh trắc học — nghĩa là phải có mặt tại nước đó. Ở Hy Lạp, thẻ có thời hạn năm năm. Ở Bồ Đào Nha, chu kỳ gia hạn ngắn hơn trong những năm đầu và cơ quan di trú AIMA đã có thời gian tồn đọng hồ sơ kéo dài, nên gia đình phải tính cả chi phí luật sư theo dõi.
Quốc tịch đầu tư không có thẻ để gia hạn, nhưng hộ chiếu thì có. Hộ chiếu Grenada hay St Kitts và Nevis hết hạn phải làm lại, và với người sống ở Việt Nam, việc này thường đi qua đại sứ quán hoặc lãnh sự gần nhất của nước đó, không có ở Hà Nội. Thêm con mới sinh vào hồ sơ quốc tịch cũng là một khoản phí riêng.
Bảo hiểm y tế: điều kiện, không phải tuỳ chọn
Hầu hết nước châu Âu yêu cầu người xin và gia hạn thẻ cư trú có bảo hiểm y tế bao phủ tại nước đó. Với gia đình có cha mẹ lớn tuổi đi kèm, phí bảo hiểm cho người trên sáu mươi tuổi có thể cao hơn nhiều so với người trẻ, và có hợp đồng loại trừ bệnh có sẵn. Hãy hỏi báo giá bảo hiểm cho chính độ tuổi của từng người trước khi chốt chương trình, không phải sau.
Thuế tài sản và phí giữ nhà
Ở Hy Lạp, chủ nhà nộp thuế bất động sản hằng năm gọi là ENFIA, tính theo giá trị khu vực, diện tích, tuổi nhà. Ở Bồ Đào Nha, thuế nhà thành phố là IMI, do từng đô thị đặt mức trong khung luật cho phép. Cộng thêm phí quản lý toà nhà, bảo hiểm nhà, điện nước tối thiểu, và phí người quản lý nếu cho thuê. Nhà định cư ở Hy Lạp lại không được cho thuê ngắn ngày, nên khó bù những khoản này bằng khách du lịch.
Gia đình mua bằng nhánh quỹ hoặc quyên góp thì không có thuế nhà, nhưng vẫn có phí quản lý quỹ hằng năm hoặc không có gì — một điểm cộng thường bị bỏ qua khi so sánh.
Thuế thu nhập và kế toán địa phương
Có nhà ở nước ngoài thường kéo theo nghĩa vụ khai thuế tại đó, kể cả khi không có thu nhập. Bồ Đào Nha và Hy Lạp đều cấp mã số thuế cho người mua nhà, và việc khai báo hằng năm thường cần kế toán địa phương. Với thẻ xanh Mỹ, gia đình trở thành đối tượng khai thuế thu nhập toàn cầu với IRS, kèm các mẫu khai báo tài khoản nước ngoài; chi phí chuyên gia thuế Mỹ là khoản chi hằng năm, không phải một lần.
Đi lại để giữ quyền
Mỗi chương trình có yêu cầu có mặt khác nhau. Bồ Đào Nha đòi bình quân bảy ngày mỗi năm. Hy Lạp không đặt số ngày tối thiểu để giữ thẻ thị thực vàng. Thẻ xanh Mỹ đòi người giữ thẻ thật sự sống ở Mỹ; ở ngoài quá lâu có thể bị coi là từ bỏ thường trú. Chương trình quốc tịch Caribe không đòi ở, nhưng nếu gia đình chọn đường E-2 qua Grenada thì phải sống ở đảo đủ ba năm — một chi phí sinh hoạt hoàn toàn khác.
Mỗi chuyến đi là vé máy bay cho cả nhà, chỗ ở, ngày nghỉ làm của người kinh doanh ở Việt Nam. Với gia đình có ba người đi làm hoặc đi học, đây thường là chi phí lớn nhất mà không ai ghi vào bảng.
Một bảng năm năm cho thực tế
Hãy lập bảng với năm cột cho năm năm, và các dòng: gia hạn, bảo hiểm, thuế nhà, phí quản lý, kế toán, đi lại. Điền con số thật từ báo giá, không ước chừng. Gia đình anh Hùng làm vậy và nhận ra tổng chi phí duy trì năm năm của họ đủ để thay đổi lựa chọn giữa nhà ở Athens và một căn ở thị trấn nhỏ có mức vốn thấp hơn.
Các trang thị thực vàng Hy Lạp, thị thực vàng Bồ Đào Nha và mục tiêu sống ở châu Âu trên AIDinhCu.com ghi điều kiện duy trì của từng chương trình. Phí gia hạn, mức thuế và số ngày cư trú có thể thay đổi; hãy kiểm lại với cơ quan di trú và cơ quan thuế của nước đó mỗi kỳ gia hạn.
Quốc tịch Caribe có chi phí duy trì hằng năm không?
Nhánh quyên góp gần như không có chi phí hằng năm; chỉ có phí làm lại hộ chiếu khi hết hạn và phí thêm người vào hồ sơ. Nhánh bất động sản thì có phí liên quan tới căn nhà trong thời gian nắm giữ.
Bảo hiểm y tế Việt Nam có dùng được cho thẻ cư trú châu Âu không?
Thường không, trừ khi hợp đồng ghi rõ bao phủ tại nước đó với mức đáp ứng yêu cầu của cơ quan di trú. Phần lớn gia đình mua bảo hiểm quốc tế hoặc bảo hiểm của nước sở tại.
Không ở nhà định cư thì có phải nộp thuế nhà không?
Có. Thuế bất động sản tính theo quyền sở hữu, không phụ thuộc việc có ở hay không.
Giữ thẻ xanh Mỹ mà sống chủ yếu ở Việt Nam được không?
Rủi ro cao. Thẻ xanh dành cho người sống thường xuyên ở Mỹ; vắng mặt dài có thể bị coi là từ bỏ thường trú. Ai cần đi xa lâu nên tìm hiểu giấy phép tái nhập trước khi đi.
