Hungary là trường hợp hiếm: một nước châu Âu đóng chương trình đầu tư định cư rồi mở lại, trong khi các nước khác đang lần lượt đóng. Diện nhà đầu tư khách (Guest Investor Program) bắt đầu nhận hồ sơ từ ngày 1/7/2024, cho thẻ cư trú mười năm với khoản đầu tư thấp hơn mặt bằng Tây Âu. Nghe rất hấp dẫn. Nhưng chương trình còn mới, cách đầu tư khác hẳn mua nhà, và lịch sử chương trình trước đó là một bài học đáng đọc.
- Nhận hồ sơ từ 1/7/2024, dựa trên luật nhập cư mới của Hungary có hiệu lực từ đầu năm 2024.
- Nhánh phổ biến: mua chứng chỉ quỹ đầu tư bất động sản đăng ký tại Hungary, tối thiểu 250.000 euro, giữ ít nhất năm năm.
- Nhánh khác: tặng 1.000.000 euro cho quỹ tín thác công ích duy trì trường đại học. Nhánh mua nhà trực tiếp đã bị bãi bỏ từ 15/1/2025.
- Thẻ cư trú mười năm, gia hạn thêm một lần mười năm.
Chương trình trái phiếu cũ: vì sao nó bị đóng
Từ năm 2013 tới 2017, Hungary bán "trái phiếu cư trú": nhà đầu tư mua trái phiếu chính phủ qua các công ty trung gian được Quốc hội chỉ định, đổi lấy quyền cư trú. Vài chục nghìn người, phần đông từ Trung Quốc, đi theo đường này. Chương trình bị chỉ trích vì các công ty trung gian đặt tại nước ngoài thu phần chênh lệch lớn, và vì thẩm định lý lịch không đủ chặt. Chính phủ ngừng bán năm 2017.
Bài học cho người đọc hôm nay: chương trình mới của Hungary được thiết kế lại để tiền đi vào kênh có giám sát — quỹ đầu tư đăng ký với Ngân hàng Quốc gia Hungary, hoặc quỹ tín thác của trường đại học — thay vì qua trung gian khó kiểm soát.
Nhánh quỹ bất động sản 250.000 euro hoạt động thế nào
Nhà đầu tư không mua một căn nhà cụ thể. Gia đình mua chứng chỉ của một quỹ đầu tư bất động sản đã đăng ký tại Hungary, và quỹ dùng tiền mua, cho thuê, phát triển bất động sản. Chứng chỉ phải được giữ tối thiểu năm năm. Sau đó, về nguyên tắc nhà đầu tư có thể bán lại hoặc rút theo điều lệ quỹ.
Đặt cạnh Hy Lạp, khác biệt rất rõ. Ở Hy Lạp, gia đình có sổ đỏ một căn nhà, có thể đến ở, có thể cho thuê dài hạn. Ở Hungary, gia đình có một phần trong danh mục mà mình không chọn từng tài sản, không ở được, và giá trị phụ thuộc vào cách quỹ được quản lý. Chi phí ban đầu thấp hơn, nhưng gia đình nhường quyền kiểm soát cho nhà quản lý quỹ.
Câu hỏi nên đặt cho quỹ: danh mục gồm loại bất động sản nào ở Budapest hay các thành phố khác; quỹ do công ty quản lý nào điều hành, đã hoạt động bao lâu; phí quản lý và phí phát hành bao nhiêu; và sau năm năm, nhà đầu tư rút vốn theo giá nào, trong bao lâu. Các quỹ mới lập riêng cho chương trình chưa có lịch sử hoạt động để kiểm chứng.
Nhánh tặng trường đại học: cho đi, không thu hồi
Hungary giao phần lớn các trường đại học cho các quỹ tín thác công ích quản lý. Nhánh thứ hai của chương trình là tặng 1.000.000 euro cho một quỹ như thế. Đây là tiền cho đi — không có lãi, không hoàn lại. Nhánh này hợp với số ít gia đình xem khoản đóng góp như hoạt động từ thiện có gắn quyền cư trú, không phải đầu tư.
Từng có nhánh thứ ba: mua trực tiếp nhà ở từ 500.000 euro, dự kiến mở từ đầu năm 2025. Nhưng ngày 15/1/2025, ngay trước khi kịp vận hành, chính phủ Hungary bãi bỏ nhánh này với lý do giữ giá thuê nhà. Tài liệu quảng cáo in năm 2024 có thể vẫn còn nhắc tới "mua nhà ở Budapest để lấy thẻ" — đó là thông tin đã cũ. Chuyện một nhánh bị rút chỉ sau vài tháng cũng là lời nhắc: chương trình còn mới thì quy định còn có thể đổi.
Thẻ mười năm cho gì
Thẻ nhà đầu tư khách có thời hạn mười năm và gia hạn được thêm một lần. Người giữ thẻ đi lại trong khối Schengen như mọi người cư trú hợp pháp tại một nước thành viên. Vợ hoặc chồng và con chưa thành niên được đi kèm. Hồ sơ cư trú do Tổng cục Quản lý Người nước ngoài Hungary xử lý.
Những điều thẻ không tự cho: quyền thường trú vĩnh viễn hay quốc tịch không đến tự động. Nhập tịch Hungary đòi nhiều năm cư trú thật và bài thi về hiến pháp bằng tiếng Hungary — một ngôn ngữ thuộc nhóm Ural, khác hẳn các tiếng châu Âu quen thuộc. Với gia đình Việt, quốc tịch Hungary qua đường này nên xem là gần như không thực tế.
Ai hợp với Hungary
Anh Tuấn, chủ một xưởng may ở Bình Dương, cần một thẻ cư trú châu Âu để đi lại làm ăn, không có ý định chuyển cả nhà sang sống. Ngân sách của anh không đủ mức quỹ Bồ Đào Nha, và anh không cần đường lên quốc tịch. Hungary hợp với anh hơn nhiều so với một căn nhà ở Athens: thẻ dài hạn, vốn thấp hơn, thủ tục gọn, không phải lo cho thuê hay sửa chữa.
Ngược lại, gia đình muốn con học đại học châu Âu theo diện cư trú, hoặc muốn một ngày có hộ chiếu EU, nên nhìn sang các nước có đường quốc tịch rõ hơn, dù chi phí cao hơn và phải sống thật.
Cố vấn trên AIDinhCu.com đặt Hungary cạnh các thị thực vàng khác theo mục tiêu của từng gia đình; chi tiết ở trang diện nhà đầu tư khách Hungary. Vì chương trình còn mới, hãy đối chiếu danh sách quỹ được công nhận và mức vốn với nguồn chính thức của Hungary và nhờ luật sư tại Budapest rà hợp đồng quỹ.
Có được ở trong căn nhà mà quỹ mua không?
Không. Nhà đầu tư sở hữu chứng chỉ quỹ, không sở hữu căn nhà cụ thể. Quyền ở và cho thuê thuộc về quỹ theo chiến lược của nhà quản lý.
Thẻ nhà đầu tư khách có dẫn tới quốc tịch Hungary không?
Không tự dẫn tới. Nhập tịch Hungary đòi nhiều năm cư trú thật và bài thi hiến pháp bằng tiếng Hungary, nên không nên xem đây là đường lấy hộ chiếu châu Âu.
Sau năm năm có rút được 250.000 euro không?
Sau thời gian giữ tối thiểu, việc rút vốn theo điều lệ của từng quỹ. Số tiền nhận lại phụ thuộc giá trị chứng chỉ lúc đó và phí của quỹ, không bảo đảm bằng đúng số đã góp.
Hungary có thuộc khối Schengen không?
Có. Người giữ thẻ cư trú Hungary được đi lại trong khối Schengen theo quy tắc lưu trú ngắn hạn ở các nước thành viên khác.
