Nhiều gia đình nghĩ rằng một khi đã cầm hộ chiếu, quốc tịch là của mình mãi mãi. Với quốc tịch có được bằng đầu tư, điều đó không đúng. Luật của hầu hết các nước có chương trình đều cho phép tước quốc tịch đã cấp nếu phát hiện hồ sơ gian dối hoặc điều kiện đầu tư không được đáp ứng. Và đó không chỉ là điều khoản trên giấy: Síp và St Kitts và Nevis đã thật sự làm, với hàng trăm người. Hiểu các trường hợp này giúp gia đình biết điều gì làm mất quốc tịch — và vì sao không nên vội bỏ quốc tịch Việt Nam.
- Síp đóng chương trình quốc tịch đầu tư tháng 11/2020; tới tháng 1/2023 đã thu hồi 222 hộ chiếu — 63 của nhà đầu tư, 159 của người thân — và tiếp tục thu hồi sau đó.
- Ngày 12/04/2025, St Kitts và Nevis ra lệnh tước quốc tịch 13 nhà đầu tư không trả đủ mức đầu tư luật định.
- Lý do thu hồi phổ biến: khai gian hoặc che giấu thông tin, không đáp ứng điều kiện đầu tư, hành vi gây hại cho an ninh, trật tự.
- Người phụ thuộc có quốc tịch nhờ hồ sơ của người đứng đơn thường bị ảnh hưởng theo.
Síp: đóng chương trình rồi rà ngược
Chương trình quốc tịch đầu tư của Síp từng là cửa vào quốc tịch Liên minh châu Âu được ưa chuộng. Năm 2020, một loạt phóng sự điều tra cho thấy hộ chiếu Síp được cấp cho người có lý lịch đáng ngờ, kể cả người đang bị truy tố ở nước khác. Chính phủ Síp đóng chương trình tháng 11/2020, rồi lập uỷ ban điều tra rà lại các hồ sơ đã cấp.
Kết quả là một quá trình thu hồi kéo dài nhiều năm. Tới đầu năm 2023, Síp đã thu hồi 222 hộ chiếu. Con số đáng chú ý nhất: chỉ 63 là của nhà đầu tư, 159 là của vợ chồng, con cái. Người thân không làm gì sai vẫn mất quốc tịch vì quốc tịch của họ đứng trên hồ sơ của người đứng đơn. Việc rà soát và thu hồi tiếp tục trong những năm sau.
St Kitts: trả thiếu tiền là mất quốc tịch
Trường hợp St Kitts và Nevis gần gũi hơn với người mua hộ chiếu Caribe hôm nay. Bộ An ninh Quốc gia nước này rà 158 hồ sơ của khách hai đại lý bị nghi bán quốc tịch dưới mức luật định. Những người được yêu cầu bổ sung và nộp đủ phần thiếu thì giữ được quốc tịch. Mười ba nhà đầu tư thừa nhận chưa trả đủ nhưng không bổ sung đã bị tước quốc tịch theo lệnh ban hành tháng 4/2025, cùng người phụ thuộc. Hai đại lý liên quan bị đưa vào danh sách đen hoặc đình chỉ.
Câu chuyện này cho thấy: giá chiết khấu không chỉ là rủi ro bị từ chối khi nộp, mà là rủi ro bị thu hồi nhiều năm sau. Và nhà nước truy trách nhiệm tới người mang hộ chiếu, không chỉ tới đại lý.
Những lý do pháp lý dẫn tới thu hồi
- Gian dối trong hồ sơ: khai sai lý lịch, giấu án tích, giấu lần bị từ chối thị thực, giấy tờ nguồn tiền không thật.
- Không đáp ứng điều kiện đầu tư: trả thiếu, bán bất động sản trước thời hạn giữ, cấu trúc hoàn tiền ngầm.
- Hành vi sau khi có quốc tịch: luật nhiều nước cho tước quốc tịch nếu người đó gây hại cho an ninh, trật tự, hoặc bị kết án nặng trong thời gian nhất định.
- Không đáp ứng yêu cầu có mặt: khi các nước Caribe đưa yêu cầu có mặt 30 ngày vào luật, đây có thể thành thêm một căn cứ.
Vì sao không nên vội bỏ quốc tịch Việt Nam
Chị Hương ở Huế hỏi có nên thôi quốc tịch Việt Nam sau khi có hộ chiếu Caribe cho "gọn giấy tờ". Các vụ thu hồi trả lời câu hỏi này: nếu quốc tịch đầu tư bị tước mà quốc tịch Việt Nam đã bỏ, người đó có nguy cơ không còn quốc tịch nào — không hộ chiếu, không quyền đi lại, thủ tục lấy lại quốc tịch Việt Nam kéo dài. Giữ quốc tịch Việt Nam là tấm lưới an toàn. Điều kiện giữ hai quốc tịch theo Luật Quốc tịch Việt Nam được giải thích ở chuyên mục song quốc tịch bên AIDiTru.
Tự bảo vệ từ lúc nộp
Khai đủ và đúng, kể cả những chuyện không dễ chịu. Trả đúng mức luật định, chuyển tiền qua kênh chính thức, giữ toàn bộ chứng từ thanh toán ít nhất trong suốt thời hạn giữ tài sản. Nếu đã mua qua bất động sản, giữ đủ thời hạn. Nếu đại lý từng bị đình chỉ hay báo chí nêu tên, chủ động hỏi cơ quan quốc tịch xem hồ sơ của mình có cần bổ sung gì không — trước khi họ hỏi mình.
Trên AIDinhCu, mỗi chương trình ghi mức tối thiểu hiện hành để so với giá được chào, và bộ luật chấm điểm công khai lý do cộng trừ. Quy định về thu hồi quốc tịch nằm trong luật quốc tịch của từng nước và có thể được sửa; hãy đối chiếu văn bản chính thức và hỏi luật sư nước đó khi cần.
Quốc tịch đầu tư bị thu hồi thì có được hoàn tiền không?
Thường là không. Khoản đóng góp đã vào ngân sách nhà nước; khi thu hồi vì gian dối hoặc trả thiếu, luật các nước không đặt nghĩa vụ hoàn tiền. Tài sản bất động sản vẫn thuộc chủ sở hữu theo luật dân sự.
Con cái có mất quốc tịch khi cha mẹ bị thu hồi không?
Có thể. Ở Síp, phần lớn hộ chiếu bị thu hồi là của người thân đi kèm. Mức độ ảnh hưởng tuỳ luật từng nước và tuỳ việc người thân có quốc tịch dựa trên hồ sơ của ai.
Đã có quốc tịch nhiều năm thì còn bị thu hồi không?
Có. Các vụ ở Síp rà lại hồ sơ cấp nhiều năm trước. Luật một số nước có thời hiệu, nhưng gian dối thường là căn cứ không bị giới hạn bởi thời gian.
Mua qua đại lý bị đình chỉ thì có sao không?
Bản thân việc đại lý bị đình chỉ không làm mất quốc tịch. Rủi ro nằm ở việc hồ sơ của bạn có trả đủ mức luật định và khai đúng hay không. Nếu có nghi ngờ, nên chủ động hỏi cơ quan quốc tịch.
