Câu hỏi đầu tiên của một gia đình Việt khi tính chuyện định cư thường là "hết bao nhiêu tiền", nhưng câu nên hỏi trước là "đi được bao nhiêu người". Mỗi chương trình định cư đầu tư có một định nghĩa riêng về người phụ thuộc. Cùng một gia đình, nộp ở nước này thì đi đủ ba thế hệ, nộp ở nước khác thì phải bỏ lại cha mẹ và cả đứa con đã qua tuổi quy định. Đếm người sai là chọn chương trình sai, và sai từ trước khi chuyển đồng tiền nào.
- Vợ hoặc chồng và con nhỏ được đi kèm ở hầu hết mọi chương trình; khác biệt nằm ở con lớn, cha mẹ và anh chị em.
- EB-5 và E-2 của Mỹ chỉ nhận vợ hoặc chồng và con dưới 21 tuổi chưa kết hôn; cha mẹ không đi kèm.
- Quốc tịch Thổ Nhĩ Kỳ qua đầu tư chỉ gồm vợ hoặc chồng và con dưới 18 tuổi.
- Thị thực vàng Hy Lạp nhận cha mẹ của cả hai vợ chồng; nhiều nước Caribe nhận cha mẹ từ một độ tuổi nhất định, vài nước nhận cả anh chị em độc thân.
Ba vòng tròn của một gia đình trên giấy tờ di trú
Luật di trú không dùng chữ "gia đình" theo nghĩa thường ngày. Nó chia người thân thành ba vòng. Vòng trong cùng là vợ hoặc chồng hợp pháp và con chưa thành niên — gần như chương trình nào cũng nhận. Vòng giữa là con đã trưởng thành nhưng còn phụ thuộc và cha mẹ, ông bà — mỗi nước một quy định. Vòng ngoài là anh chị em, chỉ một số ít chương trình nhận, kèm điều kiện chặt.
Điều quan trọng là "phụ thuộc" nghĩa là phụ thuộc thật về tài chính, không chỉ là quan hệ huyết thống. Người con 26 tuổi đã đi làm, có lương riêng, thường không còn là người phụ thuộc dù vẫn ở chung nhà. Người mẹ 70 tuổi có lương hưu đủ sống ở một số nước vẫn được nhận, ở nước khác lại phải chứng minh là đang sống nhờ con.
Nhóm hẹp: Mỹ, Thổ Nhĩ Kỳ, Hồng Kông, Nhật Bản
Với EB-5 và E-2, Luật Di trú và Quốc tịch Mỹ định nghĩa người đi kèm là vợ hoặc chồng và con dưới 21 tuổi, chưa kết hôn. Cha mẹ của nhà đầu tư không có chỗ trong hồ sơ. Con đường cho cha mẹ chỉ mở ra nhiều năm sau, khi một người con đã nhập quốc tịch Mỹ và đủ 21 tuổi đứng ra bảo lãnh theo diện thân nhân trực hệ.
Thổ Nhĩ Kỳ còn hẹp hơn ở phía con cái: quốc tịch qua đầu tư chỉ gồm vợ hoặc chồng và con dưới 18 tuổi. Chương trình nhà đầu tư mới của Hồng Kông cũng xét con phụ thuộc dưới 18 tuổi theo chính sách người phụ thuộc chung của Sở Di trú. Diện quản lý kinh doanh của Nhật Bản cho vợ chồng và con đi theo dạng thị thực gia đình, còn cha mẹ gần như không có diện đi kèm dài hạn.
Nhóm rộng: châu Âu và Trung Đông
Thị thực vàng Hy Lạp nổi tiếng ở điểm cho đi kèm cha mẹ của cả hai vợ chồng, cộng với con dưới 21 tuổi. Một khoản đầu tư có thể mang theo bốn ông bà nội ngoại. Thị thực vàng Bồ Đào Nha và thường trú Malta nhận cha mẹ khi chứng minh được họ phụ thuộc về tài chính; Malta thu thêm một khoản đóng góp cho mỗi cha mẹ, ông bà đưa vào hồ sơ.
Thị thực vàng UAE cho người giữ thẻ bảo lãnh vợ hoặc chồng, con và cha mẹ. Quy định đổi năm 2022 cho con trai đi kèm tới 25 tuổi, con gái chưa lập gia đình thì không giới hạn tuổi. Đây là một trong những định nghĩa con phụ thuộc rộng nhất trong các chương trình phổ biến với người Việt.
Nhóm Caribe: rộng nhất, nhưng mỗi đảo một kiểu
Các chương trình quốc tịch đầu tư vùng Caribe nhìn chung có vòng tròn gia đình rộng nhất. Grenada, St Kitts và Nevis, Dominica, Saint Lucia và Antigua và Barbuda đều nhận con đã trưởng thành còn phụ thuộc trong một giới hạn tuổi, và nhận cha mẹ, ông bà từ một độ tuổi nhất định. Grenada và Antigua còn mở cửa cho anh chị em độc thân, chưa có con của người nộp chính hoặc của vợ chồng.
Giới hạn tuổi cụ thể — con tới bao nhiêu tuổi, cha mẹ từ bao nhiêu tuổi — đã được các Đơn vị Đầu tư Quốc tịch (CIU) sửa nhiều lần trong mấy năm gần đây, nhất là sau thoả thuận chung giữa năm nước năm 2024. Con số trong một bài quảng cáo cũ có thể đã không còn đúng; phải đối chiếu với quy định đang hiệu lực của chính CIU nước đó trước khi nộp.
Một gia đình, năm cách đếm
Chị Lan, 47 tuổi, có chồng, hai con 12 và 23 tuổi — con lớn đang học thạc sĩ, chưa đi làm — mẹ chồng 68 tuổi, và em gái 30 tuổi chưa lập gia đình, sống chung nhà.
- EB-5: đi được vợ chồng và con 12 tuổi. Con 23 tuổi và mẹ chồng ở lại.
- Thổ Nhĩ Kỳ: đi được vợ chồng và con 12 tuổi. Nếu con nhỏ đã 18 thì cũng phải tách ra.
- Hy Lạp: đi được vợ chồng, con 12 tuổi và mẹ chồng. Con 23 tuổi đã quá mốc 21.
- Caribe nhóm rộng: nhiều khả năng đi được vợ chồng, cả hai con nếu con lớn chứng minh còn đi học và phụ thuộc, và mẹ chồng. Em gái chỉ có cửa ở chương trình nhận anh chị em.
Cùng một ngân sách, kết quả "ai được đi" khác nhau hoàn toàn. Đó là lý do cố vấn trên AIDinhCu.com hỏi số người và độ tuổi trước khi chấm điểm.
Mỗi người thêm vào là thêm phí và thêm một vòng thẩm tra
Người phụ thuộc không đi miễn phí. Phần lớn chương trình Caribe tính phí chính phủ và phí thẩm định lý lịch cho từng người; mức quyên góp tối thiểu cũng tăng theo số người hoặc theo nấc gia đình. Mỗi người lớn — thường từ 16 hoặc 18 tuổi — đều qua thẩm tra lý lịch riêng. Một người thân có hồ sơ phức tạp, ví dụ từng bị từ chối thị thực mà không khai, có thể kéo chậm cả hồ sơ.
Ngược lại, có chương trình tính một mức đầu tư cho cả gia đình, nên đi đông người lại có lợi. Antigua và Barbuda xây mức đóng góp theo hướng này, nên thường được nhắc tới cho gia đình nhiều thế hệ.
Bắt đầu từ danh sách người, rồi mới tới danh sách nước
Trước khi so chương trình, hãy viết ra danh sách thành viên kèm ngày sinh, tình trạng hôn nhân, việc học, việc làm của từng người. Sau đó nhập vào cố vấn AIDinhCu để xem chương trình nào giữ được nhiều người nhất trong ngân sách. Chi tiết người đi kèm có ở từng trang, ví dụ thị thực vàng Hy Lạp hoặc quốc tịch Antigua và Barbuda. Điều kiện người phụ thuộc thay đổi thường xuyên; hãy đối chiếu với trang chính thức của cơ quan di trú từng nước trước khi nộp.
Vợ chồng chưa đăng ký kết hôn có đi kèm được không?
Phần lớn chương trình chỉ nhận hôn nhân được đăng ký hợp pháp. Một số nước châu Âu công nhận quan hệ chung sống có đăng ký, nhưng với hồ sơ từ Việt Nam, cách chắc nhất là đăng ký kết hôn và hợp pháp hoá giấy chứng nhận trước khi nộp.
Cha mẹ có phải sống cùng con thì mới được đi kèm?
Không nhất thiết sống chung, nhưng nhiều chương trình yêu cầu chứng minh cha mẹ phụ thuộc tài chính vào người nộp. Hy Lạp nhận cha mẹ hai bên theo quan hệ, còn Malta và Bồ Đào Nha xét kỹ yếu tố phụ thuộc.
Anh chị em ruột có được đi kèm ở chương trình nào?
Rất ít. Grenada và Antigua và Barbuda có nhận anh chị em độc thân, chưa có con, kèm điều kiện tuổi và phụ thuộc. Các chương trình châu Âu và Mỹ không có diện này.
Người phụ thuộc có phải qua thẩm tra lý lịch không?
Có, với mọi người đã tới tuổi quy định, thường từ 16 hoặc 18 tuổi. Mỗi người một bộ hồ sơ lý lịch tư pháp, và vấn đề của một người có thể làm chậm cả gia đình.
