Anh Tuấn có quốc tịch St Kitts và Nevis khi còn độc thân. Ba năm sau anh cưới vợ, rồi có con đầu lòng. Anh hỏi: vợ và con có tự động là công dân không? Câu trả lời là hai chuyện khác nhau. Đứa con và người vợ đi hai con đường riêng, với chi phí và thời gian rất khác. Hiểu sớm giúp gia đình không phải chạy hồ sơ gấp khi cần đi đâu đó.
- Con sinh ra sau khi cha hoặc mẹ đã có quốc tịch đầu tư thường được quốc tịch theo huyết thống, không phải đầu tư thêm.
- Vợ hoặc chồng cưới sau phải nộp diện người phụ thuộc bổ sung, đóng phí chính phủ và qua thẩm tra lý lịch.
- Thổ Nhĩ Kỳ: con của công dân là công dân theo Luật Quốc tịch số 5901; vợ hoặc chồng xin theo diện hôn nhân sau ba năm.
- Con có cha mẹ là người Việt có thể đồng thời được đăng ký quốc tịch Việt Nam.
Con sinh sau: quốc tịch theo huyết thống
Các nước Caribe trong nhóm quốc tịch đầu tư — Grenada, St Kitts và Nevis, Dominica, Saint Lucia, Antigua và Barbuda — đều theo truyền thống pháp luật Khối Thịnh vượng chung, trong đó hiến pháp hoặc luật quốc tịch cho con của công dân sinh ở nước ngoài được quốc tịch theo huyết thống. Người có quốc tịch nhờ đầu tư là công dân theo đăng ký hoặc nhập tịch, nên con sinh sau thường thuộc diện này.
Thủ tục thực tế là đăng ký: nộp giấy khai sinh của con, hộ chiếu và giấy chứng nhận quốc tịch của cha hoặc mẹ cho cơ quan hộ tịch hoặc cơ quan cấp hộ chiếu của nước đó, thường qua đại sứ quán hoặc đơn vị được uỷ quyền. Sau khi được ghi nhận là công dân, con xin hộ chiếu như mọi công dân khác. Không có khoản quyên góp mới.
Một điểm cần lưu ý: ở nhiều nước, quốc tịch theo huyết thống chỉ truyền được một số thế hệ sinh ở nước ngoài. Con của anh Tuấn chắc chắn được, nhưng cháu của anh — nếu con anh cũng sinh con ở nước ngoài — có thể gặp giới hạn. Đây là câu hỏi nên đặt với cơ quan quốc tịch khi gia đình tính chuyện lâu dài.
Con sinh trước nhưng chưa có trong hồ sơ
Trường hợp khác: con đã có trước khi nộp, nhưng vì lý do nào đó không được đưa vào hồ sơ — ví dụ con riêng đang ở với người kia, hoặc gia đình muốn tiết kiệm phí. Con này không phải công dân theo huyết thống tự động, vì sinh ra khi cha mẹ chưa là công dân. Muốn thêm vào, phải nộp diện người phụ thuộc bổ sung qua Đơn vị Đầu tư Quốc tịch (CIU), trong giới hạn tuổi quy định, kèm phí và thẩm tra.
Vì vậy, bỏ một người con ra khỏi hồ sơ ban đầu để tiết kiệm thường không phải là tiết kiệm thật: thêm sau tốn công hơn, và nếu con đã qua mốc tuổi phụ thuộc thì có thể không còn cửa.
Vợ hoặc chồng cưới sau: hồ sơ gần như mới
Người vợ hay chồng cưới sau khi đã có quốc tịch không nhận quốc tịch tự động. Với nhóm Caribe, đường phổ biến là nộp người phụ thuộc sau khi đã có quốc tịch — một hồ sơ riêng gồm đơn, giấy chứng nhận kết hôn đã hợp pháp hoá, lý lịch tư pháp, khám sức khoẻ, và phí chính phủ cùng phí thẩm định. Người này được thẩm tra lý lịch đầy đủ như một người nộp mới.
Các CIU xem kỹ cuộc hôn nhân có thật hay không. Một cuộc hôn nhân vài tháng trước khi nộp, không có ảnh, không có giấy tờ chung sống, dễ bị hỏi thêm. Mức phí bổ sung do quy định từng nước đặt và thay đổi theo các đợt sửa luật, nên phải hỏi bảng phí hiện hành.
Thổ Nhĩ Kỳ: hai luật rõ ràng
Với Thổ Nhĩ Kỳ, Luật Quốc tịch số 5901 quy định con có cha hoặc mẹ là công dân Thổ Nhĩ Kỳ là công dân từ khi sinh, dù sinh ở đâu. Gia đình chỉ cần đăng ký khai sinh của con tại cơ quan đại diện Thổ Nhĩ Kỳ để con có số căn cước và hộ chiếu.
Người vợ hoặc chồng nước ngoài cưới công dân Thổ Nhĩ Kỳ có thể xin quốc tịch theo diện hôn nhân sau ít nhất ba năm kết hôn, với điều kiện chung sống thật trong một gia đình và không có hành vi trái với hôn nhân. Ba năm này không rút ngắn được bằng tiền.
Phía Việt Nam: đừng quên đăng ký cho con
Con có cha hoặc mẹ là công dân Việt Nam, sinh ở nước ngoài, có thể được đăng ký quốc tịch Việt Nam theo Luật Quốc tịch Việt Nam khi cha mẹ thoả thuận chọn. Thủ tục làm tại cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài, hoặc tại Việt Nam nếu gia đình về nước. Với con sinh ở Việt Nam sau khi cha mẹ đã có quốc tịch Caribe, con là công dân Việt Nam như mọi trẻ khác, và vẫn được đăng ký thêm quốc tịch Caribe theo huyết thống.
Giữ cả hai quốc tịch cho con thường là lựa chọn mở nhiều cửa nhất, miễn là gia đình nắm rõ hộ chiếu nào dùng khi xuất nhập cảnh Việt Nam.
Giữ hồ sơ gia đình luôn đầy đủ
Sau mỗi sự kiện — kết hôn, sinh con, đổi tên — hãy bổ sung giấy tờ cho cơ quan của nước cấp quốc tịch càng sớm càng tốt. Trang St Kitts và Nevis, Grenada và Thổ Nhĩ Kỳ trên AIDinhCu.com có thông tin người đi kèm. Thủ tục và phí bổ sung thay đổi theo từng thời kỳ; hãy đối chiếu với CIU hoặc cơ quan quốc tịch của nước liên quan.
Con sinh sau có phải đóng thêm tiền đầu tư không?
Thường không. Con của công dân được quốc tịch theo huyết thống, chỉ mất phí đăng ký và phí làm hộ chiếu.
Vợ cưới sau có được làm hộ chiếu ngay không?
Không. Với nhóm Caribe phải nộp hồ sơ người phụ thuộc bổ sung và chờ duyệt; với Thổ Nhĩ Kỳ phải đủ ba năm hôn nhân mới xin theo diện kết hôn.
Con sinh ở Việt Nam có được quốc tịch Caribe không?
Có thể, nếu cha hoặc mẹ đã là công dân khi con sinh ra. Gia đình đăng ký con theo huyết thống với cơ quan của nước đó, kèm giấy khai sinh Việt Nam đã hợp pháp hoá và dịch.
Con đã có trước khi nộp nhưng không đưa vào hồ sơ thì sao?
Phải nộp diện người phụ thuộc bổ sung, trong giới hạn tuổi quy định, kèm phí và thẩm tra lý lịch. Nếu con đã quá mốc tuổi phụ thuộc thì có thể không còn đường này.
