Gia đình chị Hà chọn đi Mỹ bằng đường vòng: quốc tịch Grenada trước, sống ở đảo ba năm, rồi mới xin E-2. Trên giấy, kế hoạch gọn trong một dòng. Ngoài đời, đó là ba năm con học ở một hệ thống giáo dục khác, cả nhà sống ở một hòn đảo trên trăm nghìn dân, và mỗi chuyến về Việt Nam đều phải cân xem có làm đứt mạch "cư trú liên tục" hay không. Bài này không nhắc lại vì sao có điều kiện ba năm — chuyện đó đã có ở bài so sánh EB-5 và E-2 — mà đi vào câu hỏi gia đình chị Hà thật sự hỏi: sống ba năm đó như thế nào.
- Grenada gồm ba đảo có người ở: Grenada, Carriacou và Petite Martinique; thủ đô là St. George's.
- Tiếng Anh là ngôn ngữ chính thức; đồng Đông Caribe được neo cố định với đô la Mỹ ở mức 2,70.
- Mùa bão Đại Tây Dương kéo dài từ tháng 6 tới tháng 11; năm 2024, bão Beryl tàn phá nặng Carriacou.
- Người nước ngoài mua đất ở Grenada cần giấy phép sở hữu đất cho người nước ngoài (Alien Landholding Licence).
Năm thứ nhất: dọn đến, không phải ghé thăm
Luật Mỹ dùng khái niệm cư trú theo nghĩa nơi ở chính, nơi gia đình thật sự sống và sinh hoạt. Ba năm chỉ bắt đầu đếm có ý nghĩa khi cả nhà chuyển hẳn đến. Phần lớn gia đình bắt đầu bằng thuê nhà quanh St. George's hoặc vùng bờ biển phía nam gần bãi Grand Anse, vì thuê đơn giản hơn mua: mua cần giấy phép sở hữu đất cho người nước ngoài, cộng thuế và phí chuyển nhượng. Nếu nhà đầu tư đi nhánh bất động sản để lấy quốc tịch, căn đó thường là căn hộ khách sạn trong dự án được duyệt — hợp đầu tư, ít khi hợp để cả nhà ở lâu.
Những thứ nên làm ngay trong vài tháng đầu, vì sau này chính chúng là bằng chứng cư trú: hợp đồng thuê nhà đứng tên, hoá đơn điện nước, tài khoản ngân hàng tại Grenada, đăng ký trường cho con, đăng ký với cơ quan thuế nếu có thu nhập, bằng lái địa phương.
Con học gì trong ba năm đó
Trường phổ thông ở Grenada theo hệ thống của vùng Caribe nói tiếng Anh, với các kỳ thi CSEC và CAPE do Hội đồng Thi cử Caribe tổ chức. Có trường công, trường tư và một số trường theo chương trình quốc tế, số chỗ không nhiều. Câu hỏi gia đình nên đặt sớm: khi sang Mỹ, con học lớp mấy và chương trình ở Grenada có chuyển tiếp mượt sang trường Mỹ không. Con nhỏ thường thích nghi nhanh; con đang ở tuổi trung học thì ba năm đó trùng đúng những năm quyết định hồ sơ đại học.
Đảo có St. George's University, một trường y lớn đào tạo nhiều bác sĩ hành nghề ở Mỹ — điều này làm St. George's có cộng đồng quốc tế và dịch vụ cho người nước ngoài khá hơn quy mô dân số gợi ra.
Tuổi của con: phép tính ít người làm
E-2 cho con đi theo khi dưới 21 tuổi và chưa kết hôn. Cộng thời gian xét quốc tịch Grenada, ba năm cư trú, thời gian chuẩn bị doanh nghiệp và xin thị thực, kế hoạch thường dài năm đến sáu năm. Một đứa con 15 tuổi hôm nay có thể đã 20, 21 khi gia đình sang Mỹ — tức chỉ được đi theo vài tháng hoặc không kịp. Với con lớn, gia đình thường phải tính đường riêng: du học Mỹ bằng thị thực sinh viên với hộ chiếu Grenada, hoặc học đại học ở nơi khác.
Y tế, đi lại và mùa bão
Bệnh viện chính của đảo ở St. George's đáp ứng nhu cầu thường ngày; các ca chuyên sâu thường phải chuyển sang Trinidad và Tobago, Barbados hoặc Mỹ. Bảo hiểm y tế quốc tế có điều khoản vận chuyển cấp cứu là thứ nên mua ngay. Sân bay quốc tế Maurice Bishop có chuyến bay tới một số thành phố Bắc Mỹ và châu Âu, nhưng về Việt Nam luôn phải nối chuyến dài.
Mùa bão từ tháng 6 tới tháng 11 là chuyện thật, không phải chi tiết trong tờ rơi. Bão Beryl tháng 7/2024 phá huỷ phần lớn nhà cửa trên Carriacou. Chọn nhà có kết cấu chịu bão, có kế hoạch sơ tán, và có bảo hiểm tài sản rõ điều khoản thiên tai.
"Liên tục" nghĩa là không về Việt Nam?
Không hẳn. Luật đòi cư trú liên tục, không đòi ngồi yên trên đảo ba năm. Nhưng luật cũng không đếm sẵn bao nhiêu ngày vắng mặt là chấp nhận được; cách hiểu nằm trong hướng dẫn của Bộ Ngoại giao Mỹ cho lãnh sự và trong đánh giá của từng viên chức. Nguyên tắc an toàn: chuyến đi ngắn, có mục đích rõ, gia đình vẫn giữ nhà và con vẫn học ở Grenada trong lúc đi. Một năm sống sáu tháng ở Sài Gòn để lo công ty cũ là kiểu lịch dễ bị xem là không cư trú thật. Giữ hộ chiếu, vé máy bay và lịch xuất nhập cảnh của cả nhà trong suốt ba năm.
Năm thứ ba: chuẩn bị doanh nghiệp ở Mỹ
Ba năm ở đảo không phải thời gian chết. E-2 đòi một doanh nghiệp thật mà nhà đầu tư trực tiếp điều hành, với vốn tương xứng và không chỉ đủ nuôi một gia đình. Gia đình có thể dùng thời gian này để nghiên cứu thị trường, tìm doanh nghiệp để mua lại hoặc mô hình nhượng quyền, làm kế hoạch kinh doanh với luật sư. Một số người kinh doanh nhỏ ngay tại Grenada — với hộ chiếu Grenada, công dân không cần giấy phép lao động — vừa có thu nhập, vừa thêm bằng chứng cư trú.
Đơn E-2 thường nộp tại cơ quan lãnh sự Mỹ phụ trách nơi người nộp cư trú. Hồ sơ cư trú ba năm nên được gom thành một tập riêng, sắp theo thời gian, sẵn sàng khi lãnh sự hỏi.
Khi nào đường này hợp, khi nào không
Đường này hợp với gia đình muốn và sẵn lòng sống ở Caribe, có nguồn thu không phụ thuộc vào việc có mặt ở Việt Nam, con còn nhỏ hoặc đã có đường học riêng. Nó không hợp với gia đình cần con vào trường Mỹ trong hai năm tới, hoặc người phải điều hành doanh nghiệp ở Việt Nam hằng tháng. Cố vấn trên AIDinhCu.com bật luật C1 khi ngân sách chưa tới mức EB-5 và mô tả đúng đường dài này; chi tiết có ở trang quốc tịch Grenada và E-2. Quy định của cả hai nước đều có thể thay đổi; hãy đối chiếu với Cơ quan Di trú Đầu tư Grenada (IMA), trang thị thực của Bộ Ngoại giao Mỹ và luật sư di trú Mỹ có giấy phép trước khi chuyển nhà.
Ba năm cư trú tính từ ngày có hộ chiếu hay ngày dọn đến?
Điều luật nói về thời gian đã cư trú tại nước đó, nên điều quan trọng là thời gian gia đình thật sự sống ở Grenada. Có quốc tịch mà vẫn sống ở Việt Nam thì những năm đó khó được tính. Hỏi luật sư di trú Mỹ cách tính cho trường hợp cụ thể.
Trong ba năm có được về Việt Nam không?
Được đi chuyến ngắn, nhưng luật không ghi sẵn số ngày vắng mặt được phép. Càng vắng mặt nhiều, lập luận "cư trú liên tục" càng yếu. Giữ nhà, giữ trường của con và lưu đủ lịch xuất nhập cảnh.
Có cần mua nhà ở Grenada không?
Không bắt buộc. Thuê nhà đứng tên là bằng chứng cư trú tốt và đơn giản hơn. Mua đất hoặc nhà cần giấy phép sở hữu đất cho người nước ngoài và các khoản thuế, phí chuyển nhượng.
Con 17 tuổi có kịp đi theo E-2 không?
Khó kịp nếu tính đủ thời gian xét quốc tịch, ba năm cư trú và chuẩn bị doanh nghiệp, vì con theo E-2 phải dưới 21 tuổi. Gia đình nên tính sẵn đường học riêng cho con, ví dụ du học bằng thị thực sinh viên.
