Bảo đang học năm ba ngành kỹ thuật ở Texas với thị thực F-1. Cha mẹ ở Sài Gòn tính đầu tư EB-5 cho cả nhà, và câu hỏi đầu tiên của gia đình là: Bảo có phải về Việt Nam phỏng vấn không, có bị gián đoạn việc học không. Từ năm 2022, câu trả lời dễ chịu hơn trước nhiều — nhưng chỉ khi gia đình làm đúng thứ tự, và hiểu rằng nộp hồ sơ định cư khi đang giữ thị thực du học có những rủi ro riêng.
- Đạo luật Cải cách và Liêm chính EB-5 năm 2022 cho phép nộp đơn điều chỉnh tình trạng I-485 cùng lúc với đơn EB-5 nếu số visa đã sẵn có theo Bản tin thị thực.
- Trong lúc I-485 chờ xét, người nộp có thể xin giấy phép lao động (I-765) và giấy phép tái nhập (I-131).
- Thị thực F-1 đòi ý định không định cư; H-1B và L-1 thì chấp nhận "ý định kép".
- Người ở Việt Nam đi đường lãnh sự, phỏng vấn tại Tổng Lãnh sự quán Mỹ ở TP Hồ Chí Minh.
Nộp đồng thời là gì, và khi nào được nộp
Trước năm 2022, người đang ở Mỹ phải chờ đơn EB-5 của mình được duyệt rồi mới nộp I-485, khoảng chờ có khi tính bằng năm. Luật 2022 bổ sung điều khoản cho phép nộp I-485 cùng lúc với I-526E (hoặc I-526 với đầu tư trực tiếp), miễn là tại thời điểm nộp, ngày ưu tiên của nhà đầu tư không bị chặn bởi Bản tin thị thực.
Mỗi tháng, Bộ Ngoại giao Mỹ công bố Bản tin thị thực với hai bảng ngày; USCIS thông báo dùng bảng nào để nhận I-485 trong tháng đó. Nếu cột của nhà đầu tư — ví dụ cột dự án nông thôn cho người sinh ở Việt Nam — đang thông thoáng, gia đình nộp được cả bộ ngay. Nếu không, phải chờ.
Lợi ích thật của việc nộp đồng thời
Khi I-485 đang chờ, người nộp được ở lại Mỹ hợp pháp theo hồ sơ đang xét, có thể xin giấy phép lao động và giấy phép tái nhập (advance parole). Với Bảo, điều này nghĩa là không phải lo hết hạn thực tập sau tốt nghiệp (OPT) hay trượt xổ số H-1B: có giấy phép lao động từ hồ sơ I-485, Bảo đi làm được ở bất cứ đâu. Với người đang giữ H-1B, giấy phép lao động độc lập giúp đổi việc mà không lệ thuộc chủ bảo lãnh.
Rủi ro với du học sinh F-1
Thị thực F-1 được cấp trên cơ sở người học không có ý định định cư. Khi gia đình nộp đơn EB-5 có tên Bảo, ý định định cư đã rõ trên giấy. Hệ quả thực tế:
- Gia hạn thị thực F-1 ở lãnh sự sau khi đã nộp EB-5 có thể bị từ chối vì không còn chứng minh được ý định quay về.
- Ra khỏi Mỹ khi I-485 đang chờ mà chưa có giấy phép tái nhập thì I-485 bị xem là bỏ, và việc quay lại bằng F-1 cũng khó.
- Khoảng trống giữa hai bước: nếu đơn EB-5 đã nộp mà cột visa chưa thông, Bảo phải tiếp tục giữ F-1 hợp lệ mà không nên đi lại.
Vì vậy nhiều gia đình sắp xếp để nộp EB-5 vào lúc nộp được I-485 ngay, và lên kế hoạch không về Việt Nam trong khoảng chờ giấy phép tái nhập — kể cả dịp Tết.
Người giữ H-1B, L-1: dễ hơn nhưng không phải không có bẫy
H-1B và L-1 chấp nhận ý định kép, nên người giữ hai thị thực này có thể tiếp tục đi lại bằng thị thực còn hạn trong lúc I-485 chờ, miễn là giữ đúng tình trạng. Bẫy hay gặp là mất việc: tình trạng H-1B có thời gian ân hạn ngắn sau khi nghỉ việc, và nộp I-485 phải khi tình trạng còn hợp lệ. Người có lịch sử vi phạm tình trạng, như làm việc ngoài phạm vi thị thực, cần luật sư xem trước, vì vi phạm có thể chặn quyền điều chỉnh tình trạng.
Khi con ở Mỹ, cha mẹ ở Việt Nam
Gia đình Bảo không nhất thiết đi cùng một đường. Cha mẹ ở Việt Nam đi đường lãnh sự: sau khi đơn EB-5 được duyệt và số visa sẵn có, hồ sơ chuyển qua Trung tâm Thị thực Quốc gia rồi phỏng vấn ở Tổng Lãnh sự quán Mỹ tại TP Hồ Chí Minh. Bảo, nếu còn dưới 21 tuổi, chưa kết hôn và là người phụ thuộc trong hồ sơ, có thể điều chỉnh tình trạng ngay tại Mỹ theo hồ sơ của cha mẹ.
Tuổi của con là chuyện phải tính sớm. Luật bảo vệ tình trạng trẻ em (CSPA) có công thức "đóng băng" một phần thời gian chờ, nhưng không cứu được mọi trường hợp. Nếu Bảo đã quá tuổi phụ thuộc, Bảo cần một khoản đầu tư EB-5 riêng — tiền có thể do cha mẹ tặng, kèm hồ sơ chứng minh nguồn tiền của người tặng.
Khi Bản tin thị thực lùi lại
Có lúc cột visa đang thông bỗng bị đặt ngày giới hạn ở tháng sau. Người đã nộp I-485 trước đó vẫn giữ hồ sơ chờ, tiếp tục dùng giấy phép lao động đã cấp và gia hạn được; chỉ là thẻ xanh chưa được cấp cho tới khi ngày ưu tiên lại tới lượt. Người chưa kịp nộp thì phải chờ. Đây là lý do khi cột đang thông, gia đình nên chuẩn bị sẵn hồ sơ nguồn tiền và giấy tờ nhân thân để nộp ngay, không chờ "tháng sau cho thong thả".
Tính trên cố vấn, kiểm với luật sư
Cố vấn trên AIDinhCu.com với mục tiêu định cư Mỹ sẽ so EB-5 vùng ưu tiên với các đường khác theo ngân sách và mức sống tại chỗ gia đình chấp nhận. Phần thứ tự nộp đơn, tình trạng thị thực hiện tại và tuổi của con phải do luật sư di trú Mỹ có giấy phép xem trên hồ sơ thật. Quy định và bảng ngày thay đổi hằng tháng; hãy đối chiếu Bản tin thị thực mới nhất và trang hướng dẫn nộp I-485 của USCIS.
Đang học F-1 có nộp EB-5 được không?
Được. Luật không cấm, nhưng nộp EB-5 thể hiện ý định định cư, nên việc gia hạn thị thực F-1 hoặc ra vào Mỹ sau đó có thể gặp khó. Nhiều gia đình chọn thời điểm nộp được I-485 ngay để hưởng tình trạng chờ hợp pháp.
Đã nộp I-485 có về Việt Nam ăn Tết được không?
Chỉ nên đi khi đã có giấy phép tái nhập, trừ người giữ H-1B hoặc L-1 còn hạn và đang giữ đúng tình trạng. Đi khi chưa có giấy phép thì I-485 có thể bị xem là bỏ.
Cha mẹ có phải sang Mỹ để nộp cùng con không?
Không. Cha mẹ ở Việt Nam đi đường lãnh sự và phỏng vấn tại TP Hồ Chí Minh, còn con đang ở Mỹ hợp pháp có thể điều chỉnh tình trạng tại Mỹ nếu đủ điều kiện người phụ thuộc.
Giấy phép lao động từ I-485 có thay được OPT hay H-1B không?
Trong lúc I-485 chờ, giấy phép lao động này cho phép làm việc cho bất kỳ chủ nào. Nhưng nếu I-485 bị từ chối, quyền làm việc theo nó cũng mất, nên nhiều người vẫn giữ song song tình trạng cũ khi còn có thể.
