Bà Hạnh 72 tuổi, sống ở Huế, có ba con đều đã thành đạt. Người con giữa tính định cư và muốn đưa mẹ theo "để có chỗ đi khi cần". Câu chuyện này lặp lại ở rất nhiều gia đình Việt. Nhưng không phải chương trình nào cũng có chỗ cho cha mẹ, và ở nơi có chỗ, tấm thẻ cho người cao tuổi mang theo những câu hỏi khác hẳn so với tấm thẻ cho một đứa trẻ.
- Nhận cha mẹ: thị thực vàng Hy Lạp (cha mẹ hai bên), các chương trình quốc tịch Caribe, Vanuatu, thường trú Malta, Síp, Bồ Đào Nha, UAE.
- Không nhận cha mẹ trong hồ sơ: EB-5 và E-2 của Mỹ, quốc tịch Thổ Nhĩ Kỳ, Hồng Kông, Nhật Bản, Hungary.
- Ở Mỹ, cha mẹ chỉ được bảo lãnh khi một người con đã là công dân Mỹ từ 21 tuổi trở lên.
- Nhiều nước yêu cầu chứng minh cha mẹ phụ thuộc tài chính và có bảo hiểm y tế riêng.
Những chương trình mở cửa cho cha mẹ
Hy Lạp là trường hợp rõ ràng nhất: thị thực vàng cho đi kèm cha mẹ của nhà đầu tư và cha mẹ của vợ hoặc chồng, tức là có thể bốn người cao tuổi trong một hồ sơ. Với gia đình muốn giữ cả hai bên nội ngoại, đây là điểm mạnh khó tìm ở chỗ khác.
Các chương trình quốc tịch đầu tư Caribe — Grenada, St Kitts và Nevis, Dominica, Saint Lucia, Antigua và Barbuda — nhận cha mẹ và ông bà từ một độ tuổi nhất định, hoặc dưới tuổi đó nếu chứng minh phụ thuộc. Mốc tuổi do CIU từng nước quy định và đã đổi qua nhiều lần sửa luật. Điểm khác biệt lớn: cha mẹ nhận quốc tịch và hộ chiếu, không phải thẻ cư trú phải gia hạn.
Thường trú Malta nhận cha mẹ, ông bà của cả hai vợ chồng khi họ phụ thuộc tài chính, kèm một khoản đóng góp bổ sung cho mỗi người. Thị thực vàng UAE cho người giữ thẻ bảo lãnh cha mẹ, thường kèm yêu cầu bảo hiểm y tế. Thị thực vàng Bồ Đào Nha nhận cha mẹ phụ thuộc của nhà đầu tư hoặc vợ chồng.
Những chương trình không có chỗ cho cha mẹ
Với EB-5, cha mẹ không đi kèm dù nhà đầu tư bỏ vốn lớn tới đâu. Con đường cho cha mẹ là diện thân nhân trực hệ, chỉ mở khi một người con đã nhập quốc tịch Mỹ và đủ 21 tuổi. Với gia đình đi EB-5, điều đó nghĩa là phải chờ qua giai đoạn thẻ xanh có điều kiện, rồi đủ năm năm thường trú, rồi nhập tịch — tính chung thường là nhiều năm sau ngày đặt chân tới Mỹ.
Quốc tịch Thổ Nhĩ Kỳ qua đầu tư chỉ gồm vợ chồng và con dưới 18 tuổi. Cha mẹ muốn có quyền tương tự phải đứng tên một khoản đầu tư riêng đủ mức. Các diện như quản lý kinh doanh Nhật Bản hay nhà đầu tư Hồng Kông cũng không có diện cha mẹ đi kèm lâu dài.
Bảo hiểm y tế: câu hỏi lớn nhất với người cao tuổi
Có thẻ cư trú không có nghĩa là có bảo hiểm y tế công. Đa số chương trình thị thực vàng ở châu Âu yêu cầu bảo hiểm y tế tư nhân cho từng người trong hồ sơ, và đây là chỗ cha mẹ già gặp khó: nhiều hãng bảo hiểm giới hạn tuổi nhận mới, loại trừ bệnh có sẵn, hoặc tính phí rất cao từ tuổi 70.
Ở Mỹ, người được bảo lãnh muộn không tự có quyền vào chương trình bảo hiểm y tế công dành cho người cao tuổi nếu chưa có đủ thời gian đóng góp theo quy định. Gia đình phải tự mua bảo hiểm, với chi phí đáng kể. Trước khi đưa cha mẹ vào hồ sơ, hãy hỏi báo giá bảo hiểm cho đúng độ tuổi và tình trạng sức khoẻ của cha mẹ.
Thủ tục đòi cha mẹ phải có mặt
Nhiều chương trình thẻ cư trú yêu cầu mỗi người nộp phải đến tận nơi lấy dấu vân tay và ảnh sinh trắc học. Với Hy Lạp, việc này làm tại cơ quan di trú trong nước, nghĩa là cha mẹ phải bay sang ít nhất một lần. Một chuyến bay dài và vài ngày ở khách sạn là chuyện nhỏ với người trẻ nhưng có thể là thử thách với người 80 tuổi bị tim mạch.
Các chương trình quốc tịch Caribe thường không bắt người phụ thuộc có mặt tại đảo để xét hồ sơ, nhưng có thể có phỏng vấn, kể cả qua video, và có khám sức khoẻ theo mẫu. Người cao tuổi có bệnh mãn tính vẫn được xét, nhưng phải khai trung thực.
Cha mẹ có thật sự muốn đi không
Đây là câu hỏi người làm hồ sơ hay bỏ qua. Rất nhiều cha mẹ Việt được đưa vào hồ sơ nhưng không bao giờ dùng tới tấm thẻ: họ ở lại quê, gần mồ mả tổ tiên, gần bạn bè. Khi đó, giá trị thật của việc đưa cha mẹ vào hồ sơ là một quyền dự phòng — có chỗ đến nếu cần, đi thăm con cháu dễ hơn. Quyền dự phòng ấy hợp với chương trình không đòi sống tại chỗ để giữ thẻ, như Hy Lạp hay các nước Caribe.
Ngược lại, nếu cha mẹ thật sự sẽ sống cùng, hãy chọn nơi có cộng đồng người Việt, có dịch vụ y tế dễ tiếp cận và khí hậu dễ chịu. Một căn hộ ở Athens gần chợ và bệnh viện hợp với người già hơn một biệt thự đẹp ở vùng xa.
Thử đặt cha mẹ vào kế hoạch
Trong cố vấn AIDinhCu, đánh dấu có cha mẹ đi kèm để cố vấn lọc chương trình nhận cha mẹ. Trang thị thực vàng Hy Lạp và thường trú Malta có chi tiết người phụ thuộc. Điều kiện về tuổi và phụ thuộc của cha mẹ thay đổi theo từng đợt sửa luật; hãy đối chiếu với trang chính thức của từng nước trước khi nộp.
Cha mẹ có lương hưu riêng có được tính là phụ thuộc không?
Tuỳ nước. Hy Lạp nhận cha mẹ theo quan hệ, không xét kỹ yếu tố tài chính; Malta và Bồ Đào Nha thì xem xét cha mẹ có thật sự cần con hỗ trợ hay không.
Có thể thêm cha mẹ sau khi đã có thẻ không?
Một số chương trình cho bổ sung người phụ thuộc sau, kèm phí và thẩm tra mới. Thường tốn công hơn so với đưa vào ngay từ đầu.
Cha mẹ không đi được EB-5 thì có cách nào sang Mỹ sống?
Trong thời gian chờ, cha mẹ vẫn có thể đi thăm bằng thị thực du lịch. Muốn sống lâu dài, phải chờ một người con nhập quốc tịch Mỹ và đủ 21 tuổi để bảo lãnh.
Người cao tuổi có bệnh mãn tính có bị loại không?
Thường không bị loại chỉ vì bệnh mãn tính, nhưng phải khai đúng trong khám sức khoẻ. Khó khăn thực tế nằm ở việc mua bảo hiểm y tế đáp ứng yêu cầu của chương trình.
