Gia đình Việt muốn sang Mỹ bằng tiền đầu tư thường chỉ nghe hai cái tên: EB-5 và E-2. Hai đường này hay được đặt cạnh nhau như hai mức giá của cùng một sản phẩm, một đắt một rẻ. Thật ra chúng khác nhau từ gốc: một bên cho thẻ xanh, tức quyền thường trú; bên kia là thị thực tạm trú gắn với một doanh nghiệp. Và từ cuối năm 2022, đường vòng qua quốc tịch Caribe để xin E-2 có thêm một điều kiện mà rất ít tờ rơi nhắc tới.
- EB-5 cho thẻ xanh, vốn tối thiểu 800.000 USD ở vùng ưu tiên (TEA) hoặc 1.050.000 USD ở vùng thường, theo Đạo luật Cải cách và Liêm chính EB-5 năm 2022.
- E-2 là thị thực không định cư, không có mức vốn cố định và không tự dẫn tới thẻ xanh.
- Việt Nam không có hiệp định thương mại với Mỹ cho diện E-2, nên người chỉ mang hộ chiếu Việt Nam không xin được E-2.
- Từ 23/12/2022, người có quốc tịch nhờ đầu tư phải sống ở nước đó đủ ba năm liên tục trước khi xin E-2.
EB-5: mua quyền thường trú bằng vốn và việc làm
EB-5 là diện thẻ xanh dành cho nhà đầu tư, do Sở Di trú và Nhập tịch Mỹ (USCIS) xét. Nhà đầu tư bỏ vốn vào một doanh nghiệp thương mại mới tại Mỹ, và khoản vốn đó phải tạo ra ít nhất mười việc làm toàn thời gian cho người lao động Mỹ. Phần lớn gia đình Việt đi qua trung tâm vùng (regional center) — một dự án gom vốn của nhiều nhà đầu tư, nơi việc làm được tính cả gián tiếp, nên nhà đầu tư không phải tự điều hành doanh nghiệp.
Mức vốn hiện hành do Quốc hội Mỹ đặt trong đạo luật năm 2022: 800.000 USD nếu dự án nằm trong vùng việc làm mục tiêu — vùng nông thôn hoặc vùng thất nghiệp cao — và 1.050.000 USD nếu ở nơi khác. Đạo luật này cũng dành riêng một phần visa hằng năm cho dự án nông thôn, vùng thất nghiệp cao và hạ tầng. Với người đến từ nước có nhiều hồ sơ, các suất dành riêng này thường là đường ngắn hơn.
Đổi lại, gia đình nhận thẻ xanh có điều kiện hai năm, sau đó nộp hồ sơ gỡ điều kiện khi chứng minh vốn vẫn nằm trong dự án và việc làm đã được tạo ra. Thời gian giữ thẻ có điều kiện được tính vào năm năm thường trú cần có trước khi xin quốc tịch Mỹ.
E-2: thị thực của người tự điều hành doanh nghiệp
E-2 không phải diện định cư. Đây là thị thực cho công dân một nước có hiệp định thương mại với Mỹ, sang Mỹ để trực tiếp điều hành doanh nghiệp mà mình đã bỏ vốn đáng kể. Luật không đặt con số tối thiểu; lãnh sự xét xem vốn có tương xứng với loại hình kinh doanh hay không, và doanh nghiệp có phải chỉ đủ nuôi một gia đình hay không. Một quán ăn nhỏ chỉ đủ trả lương cho chủ thường bị xem là doanh nghiệp "biên", và dễ bị từ chối.
Điểm mạnh của E-2 là đi nhanh và linh hoạt: vợ hoặc chồng được phép làm việc, con dưới 21 tuổi học trường công như trẻ em Mỹ. Thị thực gia hạn được nhiều lần, miễn doanh nghiệp còn hoạt động thật. Điểm yếu cũng nằm ở đó: quyền ở Mỹ gắn chặt vào doanh nghiệp. Doanh nghiệp đóng thì gia đình mất cơ sở để ở lại. Con tròn 21 tuổi thì rời khỏi diện phụ thuộc. Mười năm sống bằng E-2 cũng không tích được ngày nào cho thẻ xanh.
Vì sao người Việt không xin thẳng được E-2
Danh sách nước có hiệp định E-2 do Bộ Ngoại giao Mỹ công bố, và Việt Nam không có trong danh sách. Điều kiện quốc tịch xét theo hộ chiếu của nhà đầu tư, và doanh nghiệp tại Mỹ phải do công dân nước có hiệp định sở hữu ít nhất một nửa. Một người chỉ mang hộ chiếu Việt Nam, dù bỏ vốn lớn tới đâu, cũng không đứng tên xin E-2 được.
Từ đây sinh ra lộ trình mà nhiều đơn vị tư vấn quảng bá suốt nhiều năm. Trước hết lấy quốc tịch Grenada qua đầu tư, vì Grenada là nước Caribe duy nhất trong nhóm quốc tịch đầu tư có hiệp định E-2 với Mỹ, hoặc quốc tịch Thổ Nhĩ Kỳ qua bất động sản. Sau đó mở doanh nghiệp tại Mỹ và xin E-2 bằng hộ chiếu mới. Trên giấy, tổng chi phí thấp hơn EB-5 rõ rệt.
Điều luật ba năm: lộ trình vẫn còn, nhưng không còn là đường tắt
Ngày 23/12/2022, Mỹ ban hành Luật công số 117-263 và sửa điều khoản định nghĩa diện E trong Luật Di trú và Quốc tịch. Theo điều khoản mới, người có quốc tịch một nước có hiệp định nhờ một khoản đầu tư tài chính, và chưa từng được cấp diện E, phải chứng minh đã cư trú tại chính nước đó liên tục ít nhất ba năm trước khi xin E-2.
Nói cách khác, cầm hộ chiếu Grenada rồi bay thẳng sang Mỹ nộp E-2 không còn được nữa. Gia đình phải thật sự chuyển tới sống ở Grenada, hoặc ở Thổ Nhĩ Kỳ nếu đi đường đó, đủ ba năm liên tục, rồi mới tới bước xin E-2. "Cư trú" ở đây là nơi ở chính, nơi gia đình sống và sinh hoạt — không phải vài chuyến ghé thăm. Lãnh sự có quyền hỏi giấy tờ chứng minh: hợp đồng nhà, trường học của con, hồ sơ thuế, dấu xuất nhập cảnh.
Lộ trình kết hợp vì thế vẫn tồn tại, nhưng đã đổi bản chất. Nó hợp với gia đình sẵn sàng sống ở Caribe hoặc Thổ Nhĩ Kỳ vài năm, coi đó là một chặng thật của cuộc đời chứ không phải thủ tục giấy tờ. Với gia đình cần con vào trường Mỹ trong một hai năm tới, đây không phải đường đi.
Điều khoản này không áp dụng cho người có quốc tịch nước có hiệp định không do đầu tư — sinh ra, kết hôn, hoặc nhập tịch theo diện cư trú thông thường. Nó cũng không áp dụng cho người từng được cấp diện E trước đó.
Đặt hai đường cạnh nhau
- Quyền nhận được: EB-5 cho thẻ xanh, có đường lên quốc tịch Mỹ; E-2 là thị thực tạm, không có đường lên quốc tịch nếu không chuyển diện khác.
- Vai trò của nhà đầu tư: EB-5 qua trung tâm vùng gần như thụ động; E-2 buộc nhà đầu tư trực tiếp điều hành.
- Con cái: EB-5 cho con có thẻ xanh, học đại học như người thường trú; con theo E-2 mất diện phụ thuộc ở tuổi 21.
- Thời gian: EB-5 tính bằng năm, phụ thuộc lượng hồ sơ của từng quốc gia; E-2 qua quốc tịch đầu tư nay phải cộng ba năm sống ở nước thứ hai.
- Rủi ro vốn: vốn EB-5 phải "chịu rủi ro" theo luật, dự án có thể không hoàn vốn; vốn E-2 nằm trong doanh nghiệp của chính mình, sống chết theo việc kinh doanh.
Gia đình nào hợp với đường nào
Nếu ngân sách chạm mức 800.000 USD cộng chi phí hồ sơ, mục tiêu là thẻ xanh cho cả nhà và con sắp vào đại học, EB-5 vùng ưu tiên thường là câu trả lời thẳng nhất. Việc cần làm là thẩm định dự án thật kỹ: chủ dự án, lịch sử hoàn vốn, cấu trúc việc làm, và dự án có thuộc nhóm visa dành riêng hay không.
Nếu ngân sách thấp hơn, gia đình quen tự kinh doanh và sẵn lòng sống vài năm ở một nước thứ ba, lộ trình quốc tịch có hiệp định E-2 rồi mới sang Mỹ đáng cân nhắc — miễn là cả nhà hiểu đó là kế hoạch năm, sáu năm chứ không phải một năm. Trong ba năm ấy, hộ chiếu mới vẫn có giá trị riêng: đi được nhiều nước không cần xin thị thực trước, kể cả khối Schengen.
Nếu mục tiêu thật là có một quyền dự phòng chứ không phải sống ở Mỹ, cả hai đường có khi đều thừa. Một quốc tịch Caribe không bắt buộc sống tại chỗ, hoặc thị thực vàng châu Âu, có thể đúng nhu cầu hơn với chi phí thấp hơn.
Thử với hồ sơ của chính gia đình bạn
Cố vấn trên AIDinhCu.com chấm từng chương trình theo bộ luật công khai. Chọn mục tiêu "Định cư hoặc kinh doanh tại Mỹ" và mức ngân sách, kết quả sẽ hiện EB-5, E-2 và các nước có hiệp định E-2 kèm lý do cộng trừ từng điểm. Khi ngân sách chưa tới mức EB-5, cố vấn bật luật C1 và nói rõ phần ba năm cư trú. Chi tiết từng chương trình có ở trang EB-5 vùng ưu tiên và E-2.
Mức vốn, danh sách nước có hiệp định và thời gian xét duyệt có thể thay đổi. Trước khi chuyển tiền, hãy đối chiếu với trang chính thức của USCIS, Bản tin thị thực (Visa Bulletin) hằng tháng của Bộ Ngoại giao Mỹ, và nhờ luật sư di trú Mỹ có giấy phép rà hồ sơ.
Có quốc tịch Grenada rồi xin E-2 ngay được không?
Không, nếu quốc tịch có được nhờ đầu tư. Từ ngày 23/12/2022, luật Mỹ yêu cầu người như vậy phải đã sống ở Grenada liên tục ít nhất ba năm trước khi xin E-2, trừ khi trước đó đã từng được cấp diện E.
E-2 có dẫn tới thẻ xanh không?
Không tự dẫn tới. E-2 là thị thực không định cư; muốn có thẻ xanh phải đi một diện khác, ví dụ EB-5, bảo lãnh lao động hoặc bảo lãnh gia đình, và hồ sơ đó được xét riêng.
Vốn EB-5 có được hoàn lại không?
Luật yêu cầu vốn phải chịu rủi ro, nên không có cam kết hoàn vốn hợp pháp nào là chắc chắn. Nhiều dự án trung tâm vùng có kế hoạch hoàn vốn sau khi nhà đầu tư gỡ điều kiện thẻ xanh, nhưng khả năng hoàn phụ thuộc vào kết quả của chính dự án.
Con trên 21 tuổi có đi theo được không?
Với cả EB-5 và E-2, con phụ thuộc phải dưới 21 tuổi và chưa kết hôn. EB-5 có quy định tính tuổi riêng có thể giữ chỗ cho con sắp tròn 21, nên nộp càng sớm càng an toàn; con theo E-2 thì mất diện phụ thuộc ngay khi tròn 21.
