Chị Hà nộp EB-5 cùng chồng và hai con. Đơn I-526E vẫn đang chờ thì vợ chồng chị quyết định ly hôn. Chồng chị có còn trong hồ sơ không? Khoản vốn 800.000 USD là tài sản chung — ai giữ? Con theo ai? Hồ sơ định cư đầu tư kéo dài nhiều năm, và trong ngần ấy năm, hôn nhân có thể thay đổi. Mỗi thay đổi có quy tắc riêng, và hậu quả phụ thuộc rất nhiều vào thời điểm.
- EB-5: ly hôn trước khi người phụ thuộc được cấp visa hoặc thẻ xanh làm họ mất quyền đi kèm.
- Người phụ thuộc đã có thẻ xanh có điều kiện mà ly hôn vẫn được nộp đơn I-829 riêng để gỡ điều kiện.
- Người vợ hay chồng cưới sau khi nhà đầu tư đã được nhận vào Mỹ không đi theo diện EB-5, phải bảo lãnh diện gia đình.
- Luật Mỹ coi con riêng là "con" nếu cuộc hôn nhân của cha mẹ diễn ra trước khi con tròn 18 tuổi.
Ba thời điểm, ba hệ quả
Với gần như mọi chương trình, câu hỏi đầu tiên là: thay đổi xảy ra trước khi duyệt, sau khi duyệt nhưng trước khi người phụ thuộc nhận quyền, hay sau khi mọi người đã có thẻ hoặc quốc tịch. Ly hôn trước khi duyệt thường loại người vợ hoặc chồng ra khỏi hồ sơ. Ly hôn sau khi đã có quốc tịch Caribe thì không lấy lại được quốc tịch đã cấp hợp pháp. Giai đoạn giữa là chỗ phức tạp nhất.
EB-5: quy tắc rõ, nhưng phải đúng thời điểm
Với EB-5, vợ hoặc chồng là người phụ thuộc vì quan hệ hôn nhân với nhà đầu tư. Nếu ly hôn trước khi người đó được cấp visa định cư hoặc thẻ xanh, quan hệ phụ thuộc chấm dứt. Người đó phải tự tìm đường khác.
Nếu ly hôn sau khi cả hai đã có thẻ xanh có điều kiện, tình hình khác hẳn. Người vợ hoặc chồng cũ không mất thẻ. Khi tới hạn gỡ điều kiện, người phụ thuộc không còn được nhà đầu tư đưa vào chung đơn I-829 có thể nộp I-829 riêng. Hồ sơ vẫn dựa vào khoản đầu tư của nhà đầu tư chính, nên người phụ thuộc cần lấy được giấy tờ về dự án — điều không dễ khi hai bên đang tranh chấp.
Ngược lại, nhà đầu tư tái hôn sau khi đã được nhận vào Mỹ không thể đưa người vợ mới vào EB-5 theo diện đi kèm. Người vợ mới phải được bảo lãnh theo diện gia đình của người thường trú, với thời gian chờ riêng. Nếu kết hôn trước khi nhà đầu tư được cấp visa, người vợ mới vẫn có thể đi kèm.
Con riêng: định nghĩa "con" của từng nước
Luật Di trú và Quốc tịch Mỹ coi con riêng của vợ hoặc chồng là con của nhà đầu tư nếu cuộc hôn nhân diễn ra trước khi đứa trẻ tròn 18 tuổi. Con riêng đủ điều kiện này đi kèm EB-5 như con ruột, miễn còn dưới 21 tuổi và chưa kết hôn.
Các chương trình Caribe và thị thực vàng châu Âu nhìn chung nhận con riêng khi có giấy tờ chứng minh quan hệ và quyền nuôi dưỡng. Điểm hay vướng là sự đồng ý của cha hoặc mẹ ruột không tham gia hồ sơ. Với con chưa thành niên, hầu hết chương trình đòi văn bản đồng ý có công chứng và hợp pháp hoá của người cha hoặc mẹ còn lại, hoặc bản án, quyết định của toà án Việt Nam giao quyền nuôi con.
Quyền nuôi con khi ly hôn
Ly hôn giữa chừng còn đặt ra câu hỏi: con có được đưa ra nước ngoài không? Người cha hoặc mẹ không trực tiếp nuôi vẫn có quyền thăm nom theo Luật Hôn nhân và gia đình Việt Nam. Đưa con định cư ở nước khác mà không có sự đồng ý của họ có thể dẫn tới tranh chấp, và cơ quan di trú nhiều nước sẽ không cấp thẻ cho trẻ khi giấy tờ quyền nuôi không rõ.
Cách an toàn là đưa thoả thuận về việc con đi định cư vào thoả thuận ly hôn hoặc bản án, với điều khoản cụ thể về thăm nom và chi phí đi lại.
Tiền đầu tư là tài sản chung
Với phần lớn gia đình Việt, khoản vốn định cư là tài sản chung vợ chồng hình thành trong thời kỳ hôn nhân. Khi ly hôn, khoản đầu tư này phải được tính trong việc chia tài sản. Vấn đề là nó thường không rút ra được: vốn EB-5 phải nằm trong dự án cho tới khi gỡ điều kiện; bất động sản thị thực vàng phải giữ đủ mức tối thiểu để giữ thẻ; quyên góp Caribe thì không hoàn lại.
Thoả thuận chia tài sản vì vậy thường phải tính bằng tài sản khác, hoặc ghi rõ ai giữ khoản đầu tư và phần hoàn vốn sau này thuộc về ai. Bán bất động sản thị thực vàng để chia tiền có thể làm cả hai bên mất thẻ nếu mức đầu tư còn lại xuống dưới ngưỡng.
Khi chứng minh nguồn tiền ban đầu, nhiều chương trình đã yêu cầu sự đồng ý của người vợ hoặc chồng không đứng tên với việc dùng tài sản chung. Văn bản này cũng là căn cứ quan trọng khi tranh chấp sau ly hôn.
Nói thật với cơ quan xét hồ sơ
Một thay đổi hôn nhân phải được báo cho cơ quan xét hồ sơ. Che giấu một cuộc ly hôn để giữ người vợ hoặc chồng cũ trong hồ sơ là khai sai, và có thể dẫn tới bị từ chối hoặc thu hồi về sau. Khi có thay đổi, hãy cập nhật ngay qua luật sư hoặc đại diện có giấy phép.
Với gia đình đang cân nhắc, cố vấn trên AIDinhCu.com và trang EB-5 vùng ưu tiên cho thấy người phụ thuộc theo từng chương trình. Mỗi trường hợp hôn nhân cụ thể cần luật sư di trú và luật sư gia đình cùng xem; hãy đối chiếu với USCIS hoặc cơ quan di trú liên quan trước khi quyết định.
Ly hôn khi I-526E đang chờ thì vợ cũ còn đi được không?
Không theo diện người phụ thuộc. Quan hệ hôn nhân phải còn khi người phụ thuộc được cấp visa hoặc thẻ xanh; ly hôn trước đó làm họ mất quyền đi kèm.
Đã có thẻ xanh có điều kiện rồi ly hôn thì có mất thẻ không?
Không tự động mất. Người phụ thuộc có thể nộp I-829 riêng để gỡ điều kiện, dựa trên khoản đầu tư của nhà đầu tư chính.
Tái hôn sau khi có quốc tịch Caribe thì vợ mới có quốc tịch không?
Không tự động. Phải nộp diện người phụ thuộc bổ sung với Đơn vị Đầu tư Quốc tịch, kèm phí và thẩm tra lý lịch.
Con riêng của vợ có đi kèm EB-5 được không?
Có, nếu hai người kết hôn trước khi con tròn 18 tuổi, và con còn dưới 21 tuổi, chưa kết hôn ở thời điểm xét.
