Anh Minh có hai bộ hồ sơ dự án EB-5 trên bàn, cùng mức vốn 800.000 USD. Một là khách sạn ở một quận đông đúc của thành phố lớn bên bờ Đông, được xếp vào vùng thất nghiệp cao. Một là nhà máy chế biến thực phẩm ở một thị trấn nhỏ vùng Trung Tây. Người giới thiệu dự án thành phố nói "vị trí đắc địa, dễ hoàn vốn"; người giới thiệu dự án nông thôn nói "có suất visa riêng, xử lý ưu tiên". Cả hai đều nói đúng một phần. Chỗ khác nhau nằm ở hàng chờ visa mà mỗi dự án đưa gia đình anh vào.
- Mức 800.000 USD chỉ áp dụng cho dự án trong vùng việc làm mục tiêu (TEA); ngoài vùng này là 1.050.000 USD.
- TEA gồm hai loại: vùng nông thôn và vùng thất nghiệp cao (từ 150% mức bình quân cả nước trở lên).
- Đạo luật Cải cách và Liêm chính EB-5 năm 2022 dành riêng 20% số visa EB-5 cho dự án nông thôn, 10% cho vùng thất nghiệp cao, 2% cho dự án hạ tầng.
- Từ luật 2022, việc xác định vùng thất nghiệp cao do Bộ An ninh Nội địa (qua USCIS) đảm nhiệm, không còn dựa vào thư xác nhận của chính quyền bang.
TEA là gì, và vì sao luật 2022 phải sửa
Vùng việc làm mục tiêu là cách Quốc hội Mỹ khuyến khích vốn EB-5 chảy về nơi cần việc làm: nhà đầu tư chấp nhận dự án ở đó thì được hưởng mức vốn thấp hơn. Có hai cửa vào. Vùng nông thôn là nơi nằm ngoài vùng đô thị thống kê và ngoài ranh giới của thành phố, thị trấn có từ 20.000 dân trở lên. Vùng thất nghiệp cao là nơi tỷ lệ thất nghiệp ít nhất bằng 150% mức bình quân toàn quốc.
Trước năm 2022, chính quyền bang được xác nhận vùng thất nghiệp cao, và nhiều dự án ở khu trung tâm giàu có của New York hay các thành phố lớn khác vẫn lọt vào TEA nhờ ghép nối nhiều khu điều tra dân số, có khu cách xa dự án, để kéo tỷ lệ thất nghiệp bình quân lên. Mức vốn ưu đãi vì thế chảy phần lớn về đô thị, đi ngược mục đích ban đầu. Đạo luật năm 2022 thu hẹp cách ghép vùng và giao quyền xác định cho Bộ An ninh Nội địa Mỹ. Nhà đầu tư nên hỏi thẳng tình trạng TEA của dự án được xác định thế nào và vào thời điểm nào.
Ba nhóm suất dành riêng và chỗ chúng xuất hiện
Mỗi năm, khoảng 7,1% tổng số visa định cư diện việc làm được dành cho EB-5. Trong phần đó, luật 2022 tách riêng 32%: 20% cho dự án nông thôn, 10% cho vùng thất nghiệp cao, 2% cho dự án hạ tầng. Phần còn lại gọi là suất "không dành riêng" (unreserved), dùng chung cho mọi dự án, kể cả dự án tiêu chuẩn 1.050.000 USD. Suất dành riêng không dùng hết trong năm không mất đi mà được chuyển sang năm sau theo cơ chế luật quy định.
Chỗ nhìn thấy sự khác nhau là Bản tin thị thực (Visa Bulletin) hằng tháng của Bộ Ngoại giao Mỹ. Ở mục EB-5, bản tin chia thành nhiều cột: cột không dành riêng và ba cột dành riêng. Mỗi cột có ngày ưu tiên riêng cho từng nhóm quốc gia. Một hồ sơ nông thôn và một hồ sơ thành thị nộp cùng ngày có thể đứng ở hai vị trí rất khác nhau trong hàng chờ.
Vì sao người Việt nhìn vào cột dành riêng
Hàng chờ EB-5 dài hay ngắn phụ thuộc vào lượng hồ sơ của chính quốc gia nơi nhà đầu tư sinh ra. Trung Quốc và Ấn Độ có lượng hồ sơ rất lớn nên cột không dành riêng của họ tồn đọng nhiều năm; Việt Nam cũng từng có giai đoạn bị tách cột riêng vì nhu cầu cao. Các suất dành riêng được tạo ra sau năm 2022, chưa có lượng hồ sơ tồn từ trước, nên trong những năm đầu thường thông thoáng hơn cột thường với phần lớn quốc gia.
Điều ít người nói: không có gì bảo đảm cột dành riêng mãi thông thoáng. Càng nhiều nhà đầu tư dồn vào dự án nông thôn, hàng chờ ở cột đó càng dài. Bộ Ngoại giao có thể đặt ngày giới hạn cho cột dành riêng như với mọi cột khác. Lựa chọn hôm nay dựa trên Bản tin hôm nay; khi visa thật sự được cấp, bức tranh có thể đã khác.
Dự án nông thôn: ưu tiên xử lý đổi lấy rủi ro thị trường
Ngoài suất riêng, luật 2022 yêu cầu USCIS ưu tiên xử lý hồ sơ của dự án nông thôn. Với gia đình có con sắp tròn 21 tuổi, vài tháng sớm hơn có khi là ranh giới giữa con được đi theo hay không.
Mặt trái nằm ở bản thân dự án. Thị trấn nhỏ là thị trường nhỏ: khách sạn ít khách, căn hộ khó bán, nhà máy phụ thuộc vào một vài khách hàng lớn. Chủ đầu tư dự án nông thôn thường có quy mô nhỏ hơn, ít dự án đã hoàn vốn để đối chiếu. Việc làm EB-5 của dự án trung tâm vùng được tính bằng mô hình kinh tế, và mô hình này nhạy với vị trí: cùng một khoản chi tiêu xây dựng, nền kinh tế địa phương nhỏ có thể cho số việc làm gián tiếp thấp hơn. Dự án nông thôn tốt là dự án có dư địa việc làm rộng và kế hoạch thu hồi vốn không trông chờ duy nhất vào việc bán tài sản ở một thị trường mỏng.
Dự án thành thị vùng thất nghiệp cao
Dự án ở thành phố lớn có thị trường sâu hơn, chủ đầu tư thường quen gọi vốn tổ chức, có ngân hàng cho vay cùng. Nếu được xếp vào vùng thất nghiệp cao, dự án vẫn cho mức 800.000 USD và dùng cột dành riêng 10%. Câu hỏi then chốt: tình trạng vùng có được giữ cho nhà đầu tư nếu số liệu thất nghiệp thay đổi? Luật 2022 có quy định về thời hạn hiệu lực của việc xác định TEA và việc giữ quyền cho nhà đầu tư đã vào; cách áp vào hồ sơ của từng gia đình là chuyện nên để luật sư di trú Mỹ trả lời bằng văn bản.
Còn một nhóm thứ ba, dự án hạ tầng, chiếm 2% suất. Đây là dự án công do cơ quan nhà nước hoặc đơn vị công quản lý, số lượng rất ít trên thị trường, nên với phần lớn gia đình Việt chỉ là lựa chọn lý thuyết.
Đặt hai lựa chọn của anh Minh cạnh nhau
- Hàng chờ: cả hai đều dùng suất dành riêng, nhưng cột nông thôn rộng gấp đôi cột thất nghiệp cao, và hồ sơ nông thôn được ưu tiên xử lý.
- Rủi ro dự án: khách sạn thành phố có thị trường sâu nhưng nhạy với chu kỳ du lịch; nhà máy nông thôn phụ thuộc vào ít khách hàng và năng lực chủ đầu tư nhỏ.
- Thu hồi vốn: nhìn vào nguồn trả nợ của từng dự án — khoản vay ngân hàng nào xếp trước vốn EB-5, và dự án định trả bằng tiền bán tài sản hay tái cấp vốn.
- Thời gian gia đình chịu được: con anh Minh 17 tuổi, nên tốc độ xử lý là yếu tố nặng hơn so với một gia đình con còn nhỏ.
Thử trên cố vấn trước khi gặp chủ dự án
Cố vấn trên AIDinhCu.com cho chọn mục tiêu định cư Mỹ và mức ngân sách, rồi đặt EB-5 vùng ưu tiên cạnh EB-5 tiêu chuẩn kèm lý do cộng trừ điểm. Cố vấn không chọn dự án thay bạn; phần đó cần thẩm định riêng từng hồ sơ. Ngày ưu tiên từng cột thay đổi theo tháng, nên trước khi ký, hãy xem Bản tin thị thực mới nhất trên trang Bộ Ngoại giao Mỹ, đọc hướng dẫn EB-5 trên trang USCIS, và nhờ luật sư di trú Mỹ có giấy phép xác nhận tình trạng TEA của dự án.
Dự án nông thôn có chắc nhanh hơn dự án thành thị không?
Không chắc. Luật yêu cầu ưu tiên xử lý hồ sơ nông thôn và dành riêng 20% số visa cho nhóm này, nhưng nếu nhiều người cùng chọn nông thôn thì hàng chờ ở cột đó cũng dài ra. Phải xem Bản tin thị thực tại thời điểm nộp và theo dõi tiếp.
Dự án tiêu chuẩn 1.050.000 USD có dùng suất dành riêng được không?
Không. Suất dành riêng chỉ dành cho dự án nông thôn, vùng thất nghiệp cao và hạ tầng. Dự án ngoài TEA dùng suất không dành riêng, nơi các nước có nhiều hồ sơ thường tồn đọng lâu nhất.
Ai xác nhận một dự án nằm trong TEA?
Từ luật 2022, vùng thất nghiệp cao do Bộ An ninh Nội địa Mỹ xác định qua USCIS khi xét hồ sơ, không còn dựa vào thư xác nhận của bang. Vùng nông thôn được xác định theo định nghĩa trong luật về vùng đô thị thống kê và quy mô dân số.
Chọn dự án nông thôn có ảnh hưởng tới nơi gia đình phải sống không?
Không. Nhà đầu tư EB-5 qua trung tâm vùng không bắt buộc sống gần dự án. Gia đình có thẻ xanh được sống ở bất cứ bang nào; dự án chỉ quyết định mức vốn, cột visa và rủi ro của khoản đầu tư.
